مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

حلیت ذبایح اهل کتاب از منظر تسنیم و المیزان (بر اساس آیه پنج سوره مائده)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه قرآن پژوهی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
2 طلبه سطح 4، رشته تفسیر، مدرسه معصومیه، قم، ایران
چکیده
مسئله حلیت یا حرمت ذبیحه اهل کتاب، از دیرباز محل بحث مفسران و فقیهان بوده است. اختلاف نظر در این موضوع پیرامون این است که آیا حلیت ذبیحه، مشروط به مسلمان بودن ذبح­کننده است، یا شامل ذبح اهل کتاب، نیز می­شود؟ فقهای مسلمان در مواجهه با این مسئله، به دو دسته تقسیم شده­اند: اندکی از فقیهان امامیه و غالب فقیهان اهل‌سنت به حلیت گوشت حیوان ذبح شده توسط اهل‌کتاب معتقدند و غالب فقیهان امامیه، ذبیحه اهل‌کتاب را حرام می­دانند. در این مقاله به روش تطبیقی، نظر دو مفسر بزرگ شیعه معاصر، علامه طباطبایی و آیت­الله جوادی آملی، بررسی شده است. دو مفسر قائل به حلیت ذبایح اهل‌کتاب­­اند، اما آن­چه که باعث اختلاف مفسران در این مسئله شده است برداشت هر یک از آن­ها در معنای لفظ «طعام» است. علامه قائل است که مراد از طعام، حبوبات است و حلیت ذبایح اهل‌کتاب را شامل نمی­شود، و آیت­الله جوادی آملی با استدلال­های قرآنی و عرفی و هچنین شواهد داخلی و آیه بر آن است که، طعام به معنای خصوص جو و گندم نیست، بلکه شامل غذای مطبوخ و مرطوب نیز می‌شود. در نتیجه ظاهر آیۀ مورد بحث حلیت طعام مطبوخ اهل کتاب، اعم از مذبوح و غیرمذبوح را بیان می‌کند و لازم آن دو چیز است: ۱. طهارت اهل کتاب؛ ۲. حلیت ذبیحه آن­ها.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Halalness of slaughtered people of the Book from the point of view of Islamic commentators with emphasis on the interpretation of Tasnim and Al-Mizan (based on verse five of Surah Ma'idah)

نویسندگان English

sayyed mahmoud tayyeb hsoseini 1
Omolbanien Ahmadiean 2
1 Associate Professor, Department of Quranic Studies, Research Institute and University, Qom, Iran
2 Level 4, Tafsir, Masumieh School, Qom, Iran
چکیده English

Is the slaughtered animal by the people of the book lawful or not? This issue has been the subject of controversy among commentators and jurists for a long time. Muslim jurists are divided into two groups regarding this issue,  few Shia jurists and the majority of Sunni jurists believe that the animal meat slaughtered by the People of the Book is lawful while the majority of Shia jurists consider the slaughter of the People of the Book to be haram. In this article, the opinion of two great  Shia commentators, Allameh Tabatabai, and Ayatollah Javadi Amoli, has been explained. These commentators believe that the sacrifices of the people of the book are valid, But the meaning of the word "food" is the source of their different opinion. Allameh believes that what is meant by food is grains and does not include the ritual sacrifices of the people of the book, and Ayatollah Javadi Amoli, with Quranic and customary arguments, as well as internal evidence and verses, states that food does not mean specifically barley and wheat.  It includes cooked and raw food. As a result, the verse provides the solution of food prepared by the People of the Book, both slaughtered and non-slaughtered. Accordingly, the argument requires two things: 1. Purity of the people of the book; 2. Their slaughtered animal to be lawful

کلیدواژه‌ها English

lawful Zabaih
Zabiha of Ahlul Kitab
Food Ahlul Kitab
Allameh Tabatabai
Javadi Amoli
ابن ابی عقیل عمانی، حسن بن على (بی­تا): «مجموعة فتاوی ابن ابی عقیل»، قم: اخلاص.
ابن اثیر، مبارک بن محمد(۶۰۶-۵۴۴): «النهایة فی غریب الحدیث والاثر، للامام مجدالدین ابی السعادات المبارک بن محمد الجرزی ابن الاثیر»، قم: انتشارات موسسه اسماعیلیان، چاپ چهارم.
ابن الجلاب، عبیدالله بن حسین(۱۴۲۸ق): «التفریع فی فقه الإمام مالک بن انس»، بیروت: دارالکتب العلمیة، چاپ دوم.
ابن الجوزی، عبدالرحمن بن على(۱۴۲۲ق): «زاد المسیر فی علم التفسیر»، عبدارزاق المهدی، بیروت: دار الکتاب العربی.
ابن العربى، محمد بن عبدالله بن ابوبکر(بی­تا): «احکام القرآن»، على محمد بجاوى، بیروت‏: دار الجیل‏.
ابن بابویه، محمد بن علی(۱۴۱۵): «المقنع»، قم: مؤسسه امام هادی (ع).
ابن جزی، محمد بن احمد(۱۴۱۶ق): «التسهیل العلوم التنزیل»، عبدالله خالدی، بیروت: شرکت دار الأرقم بن ابی الأرقم.
ابن جنید اسکافی، محمد بن احمد (۱۴۱۶ق): «مجموعة فتاوى ابن جنید» ، قم: دفتر انتشارات اسلامی، اول
ابن حنبل،  احمد بن محمد (بی تا): «مسائل الامام احمد بن حنبل»، هند، الدار العلمیة.
ابن رشد، محمد بن احمد(۱۴۲۵ق): «بدایة المجتهد ونهایة المقتصد»، قاهره: دار الحدیث.
ابن سیده ، أبو الحسن علی بن إسماعیل (458ه): «المحکم و المحیط الأعظم»، عبد الحمید هنداوی بیروت: المکتبة العلمیة.
ابن قدامه، عبدالله بن احمد (۱۳۸۸ق): «المغنی»، قاهره: مکتبة القاهرة، چاپ دوم.
ابن قدامه، عبدالله بن احمد (۱۴۱۴ق): «الکافی فی فقه الإمام احمد»، بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (1419 ق‏): «تفسیر القرآن العظیم‏»، ‏محمد حسین شمس الدین، ‏بیروت‏: دار الکتب العلمیة.
ابن منظور، محمد بن مکرم (۱۴۱۴ق): «لسان العرب»، بیروت: دارصادر.
تاج آبادى، مسعود (1392ش): «المناردرآینه المیزان»، تهران: پژوهشگاه حوزه ودانشگاه.
جصاص، احمد بن على(۱۴۳۱ق): «شرح مختصر الطحاوی»، بی جا: دار البشائر الإسلامیة- دار السراج.
جوادی آملی، عبدالله(1391): «تسنیم»، قم: نشر اسراء، چاپ سوم.
جوهری، إسماعیل بن حماد (1407ه): «الصحاح تاج اللغة وصحاح العربیة»، أحمد عبد الغفور عطار بیروت: دار العلم للملایین.
حسینی زبیدی، محمد بن محمد(بی تا): «تاج العروس من جواهر القاموس»، بی جا: دار الهدایة، چاپ دوم.
حمیری، نشوان بن سعید(۱۴۲۰ق): «شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم»، بیروت: دار الفکر المعاصر.
حویزی، عبد علی بن جمعه، (1415ق): «تفسیر نور الثقلین»، قم: اسماعیلیان.
داورپناه، ابوالفضل(۱۳۶۶ش): «انوار العرفان فی تفسیر القرآن»، تهران: کتابخانه صدر.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد(۱۴۲4ق): «تفسیر الراغب الأصفهانی»، ریاض: مدار الوطن.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد(1412 ق): «مفردات ألفاظ القرآن‏»، صفوان عدنان داوودی، ‏بیروت: دار القلم.
رباط، خالد و عزت عید (۱۴۳۰ق): «الجامع العلوم الإمام أحمد الفقه»، مصر: دارالفلاح.
رشید رضا، محمد (1414ق): «تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار»، بیروت: دار المعرفة.
زبیدی، مرتضى(1205ه): «تاج العروس من جواهر القاموس»، مجموعه محققین، بی جا: دار الهدایة.
زمخشرى، محمود (1407 ق): «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل»، بیروت‏: دار الکتاب العربی‏‏، چاپ سوم.
سمرقندی، نصر بن محمد(بی تا): «بحر العلوم»، بیروت: دار الفکر، چاپ دوم.
سیواسی، احمد بن محمود (۱۴۲۷ق): «عیون التفاسیر»، بیروت: دارصادر، چاپ دوم.
سیوطى‏، جلال الدین (1416 ق): «تفسیر الجلالین‏»، عبد الرحمن بن ابی بکر، بیروت‏: مؤسسه النور للمطبوعات.
سیوطى‏، جلال الدین (1416 ق): «الإتقان فی علوم القرآن ‏»، سعید المندوب ، لبنان: دار الفکر.
شافعی، محمد بن ادریس(۱۴۱۰ق): «الأم»، بیروت: دار المعرفة.
شافعی، محمد بن ادریس(۱۴۲۷ق): «تفسیر الإمام الشافعی»، عربستان: دار التدمریة، چاپ دوم.
شهید اول، محمد بن مکی(۱۴۱۷ق): «الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة»، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
شیرازی، ابراهیم بن على (بی تا): «المهذب فی فقه الإمام الشافعی»، بیروت: دارالکتب العلمیة.
شیرازی، ابراهیم بن علی(بیتا): «التنبیه فی الفقه الشافعی»، بیروت: عالم الکتب.
صدر، محمد (۱۴۲۰ق): «ماوراء الفقه»، بیروت: دارالأضواء.
طباطبایی، محمد حسین(بی تا): «المیزان»، قم: نشر جامع مدرسین، چاپ پنجم.
طبرسى، فضل بن حسن(1372 ش): «مجمع البیان فى تفسیر القرآن»، تهران: انتشارات ناصر خسرو‏، چاپ سوم‏.
طبرسى، فضل بن حسن‏‏(1412ق‏): «تفسیر جوامع الجامع»، ابوالقاسم‏گرجى، قم‏:حوزه علمیه قم مرکز مدیریت.
طوسی، ابو جعفر محمدبن حسن بن علی (1401ق): «تهذیب الاحکام»، حسن موسوی، بیروت: دار الصعب-دار التعارف.
طوسی، محمد بن حسن (۱۳۸۷ق): «المبسوط فی فقه الإمامیة»، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، چاپ دوم.
طوسى، محمد بن حسن(بی تا): «التبیان فى تفسیر القرآن»، احمد قصیرعاملى، ‏ ‏ بیروت: دار احیاء التراث العربى.
عیاشى، محمد بن مسعود (1380 ق): «‏کتاب التفسیر»، هاشم رسولی، تهران‏: چاپخانه علمیه.
غزالی، محمد بن محمد ۱۴۱۷(ق): «الوسیط فی المذهب»، قاهره:دار السلام.
فراهیدی، خلیل بن احمد (بی تا): «العین»، بیروت: دار و مکتبة الهلال.
فیض کاشانى، ملا محسن(1415 ق): «تفسیر الصافى‏»، حسین اعلمى، تهران‏: انتشارات الصدر، چاپ دوم‏.
فیومی، أحمد بن محمد بن علی (بی تا): «المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر»، بیروت: المکتبة العلمیة.
قدوری، احمد بن محمد (۱۴۱۸ق): «مختصر القدوری فی الفقه الحنفی»، بیروت: دارالکتب العلمیة.
قرطبی، محمد بن احمد(۱۴۰۵ق): «الجامع لأحکام القرآن»، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
قلعه جی، محمد رواس و صادق قنیبی حامد(۱۴۰۸ق): «معجم لغة الفقهاء»، بیروت: دار النفائس.
کلینی، محمدبن بعقوب(1388ش): «فروع کافی»، قم: انتشارات قدس، چاپ پنجم.
مالک بن انس(۱۴۱۵ق): «المدونة»، بیروت: دارالکتب العلمیة.
مجددی برکتی، محمد عمیم احسان (۱۴۲۴ق): «التعریفات الفقهیة»، بیروت: دارالکتب العلمیة.
مصطفوى، حسن(1426ه):‌«التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‌»، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌.
مکارم شیرازى، ناصر (1374 ش): «نمونه»، تهران‏: دار الکتب الإسلامیة.
مکارم شیرازى، ناصر(1382 ش‏): «برگزیده تفسیر نمونه»، احمد على‏بابایى، تهران‏: دار الکتب الإسلامیة، چاپ سیزدهم.
نجفی، محمدحسن (۱۳۶۷ق): «جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام»، تهران: دار الکتب الإسلامیه، چاپ دوم.
نووی، یحیی بن شرف (بی تا): «المجموع شرح المهذب»، بیروت: دارالفکر.
هاشمی شاهرودی، محمود(1382ش): «فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت»، قم: موسسه معارف فقه اسلامی، چاپ سوم.

  • تاریخ دریافت 30 آبان 1400
  • تاریخ بازنگری 06 شهریور 1401
  • تاریخ پذیرش 20 مهر 1401
  • تاریخ انتشار 01 آبان 1401