مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

بررسی تطبیقی کاربست قرائن در دو تفسیر اجتهادی التبیان و المیزان(مطالعه موردی سوره انفال)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 دانش پژوه سطح سه رشته تفسیر و علوم قرآن، حوزه علمیه قائم، تهران، ایران.
چکیده
قرآن‌کریم کتاب هدایت جهان و زمان شمول دربردارنده معارف مورد نیاز انسان برای دستیابی به سعادت فردی و اجتماعی است. مفسران قرآن کریم بر اساس رویکردها و روش‌های خاص خود در تفسیر در طول تاریخ با فراز و فرودهایی همراه بوده و همواره کوشیده‌اند به فهم درست و جامع از آیات الهی دست یابند. یکی از مهمترین روش‌های تفسیری روش اجتهادی است که از قرن پنجم با تفسیر التبیان شکوفا گشته و تا تفسیر المیزان در قرن معاصر ادامه یافته است. این پژوهش درصدد پاسخگویی به این سؤال است که کاربست قرائن در دو تفسیر اجتهادی التبیان و المیزان چگونه بوده‌است. بررسی توصیفی تحلیلی‌ـ تطبیقی این مسأله در سوره انفال به عنوان مطالعه موردی نشان می‌دهد با وجود آنکه روش اجتهادی در تفسیر قرآن اصول و ضوابط خود را می‌طلبد اما گذر بیش از ده قرن از زمان، پیشرفت علم، تنوع و تکثر نیازهای جوامع و... بر رجوع به مستندات توسط مفسران اجتهادی قرآن کریم اثرگذار بوده و موجب افزایش قاعده‌مندی و نگارش اصولی تفاسیر شده‌است. بدین منظور کاربست قرائن تفسیری شامل: قرائن پیوسته لفظی، پیوسته غیرلفظی و ناپیوسته گرچه در تفسیر التبیان به عنوان اولین تفسیر اجتهادی مورد توجه بوده، اما حضور این قرائن به لحاظ کمی و کیفی بسیار محدود و کمرنگ جلوه داشته است. حال آنکه کاربست این قرائن در تفسیر المیزان در عصر معاصر نه تنها به لحاظ کمی افزایش یافته، بلکه کیفیت توجه به این قرائن با تغییری شگرف همراه بوده و گامی مهم در کارآیی تفسیر اجتهادی در رفع مسائل و نیازهای بشر را پیش گرفته‌است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A comparative study of the use of similitudes in the two ijtihad interpretations of Al-Tabayan and Al-Mizan (case study of Surah Anfal)

نویسندگان English

khadigeh ahmadibighash 1
Zyinab Hosseini Panahandeh 2
1 Assistant Professor of Quran and Hadith Department, Tarbiat Modares University. Tehran. Iran.
2 Third-level scholar of Qur'an interpretation and sciences, Qaim Seminary, Tehran, Iran.
چکیده English

The Holy Quran is a book of guidance for all people and for all times. The Quran contains the knowledge needed by humans to achieve personal and social happiness. The commentators of the Holy Quran have been accompanied by ups and downs throughout history based on their special approaches and methods in interpretation, and they have always tried to achieve a correct and comprehensive understanding of the divine verses. One of the most important methods of interpretation is the method of ijtihad, which flourished from the fifth century with the interpretation of al-Tabayan, and continued until the interpretation of al-Mizan in the contemporary century. This research tries to answer the question of how the evidence was used in the two interpretations of al-Tabayan and al-Mizan ijtihad. A descriptive, analytical and comparative study of this issue in Surah Anfal as a case study shows that although the method of ijtihad in the interpretation of the Qur'an requires its own principles and rules, the passage of more than ten centuries of time, the advancement of science, the diversity and multiplicity of the needs of societies, etc. It has been effective on referring to documents by ijtihadi commentators of the Holy Quran, and it has caused an increase in regularity and principled writing of interpretations. For this purpose, the use of interpretative evidences including: continuous verbal, continuous non-verbal and discontinuous evidences, although it has been considered in Tafsir al-Tabayan as the first interpretation of ijtihad, but the presence of these evidences has been very limited and weak in terms of quantity and quality. However, the application of these evidences in the interpretation of al-Mizan in the contemporary era has not only increased quantitatively, but the quality of attention to these evidences has been accompanied by a dramatic change and has taken an important step in the effectiveness of ijtihad interpretation in solving human problems and needs.

کلیدواژه‌ها English

Tafseer al-Tabayan
Tafsir al-Mizan
continuous proofs
discontinuous proofs
Surah Anfal
قرآن کریم
ابن فارس، احمد ابن فارس(1387): « ترتیب مقاییس اللغه»، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
انیس، ابراهیم و دیگران(1408): «  المعجم الوسیط»، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی
ایزدی، مهدی،(1391): «  سیاق درمکتب تفسیری علامه طباطبایی و نورالدین زندیه»، مطالعات قرآن و حدیث، شماره 10، صص5-33
بابایی، علی اکبر و دیگران(1400): «  روش شناسی تفسیر قرآن»، قم: پژوهشگاه حوزه ودانشگاه
جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد(1407): «  الصحاح‌تاج‌اللغه وصحاح‌العربیه»، بیروت: دارالعلم للملایین
خدمتکار آرانی و دیگران،(1399): «  بررسی نقش قرائن در گوناگونی رهیافت‌های تفسیری با محوریت تفسیر آیت الله صادقی‌تهرانی و عزت دروزه»، پژوهش های تفسیرتطبیقی، شماره 12،صص261-284
الذهبی، محمدحسین(1407): «  التفسیر والمفسرون»، بیروت: دارالقلم
رجبی، محمود و دیگران(1397): «  روش تفسیر قرآن»، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
رشید رضا، محمد(بی تا): «  تفسیرالقرآن الحکیم(تفسیرالمنار) »، بیروت: دارالمعرفه
رضایی‌اصفهانی،محمدعلی(1392): «  منطق تفسیر قرآن»، قم: مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی
رومی، فهدبن عبدالرحمن(بی‌تا): «  اتجاهات التفسیر فی القرن الرابع‌عشر»، بی‌جا
زرکشی، بدرالدین محمدبن عبدالله(1410): «  البرهان فی علوم قرآن»، بیروت: دارالمعرفه
صدر، سیدمحمدباقر(بی‌تا): «  دروس فی علم الاصول»، قم: دارالمهدی
طباطبایی، سیدمحمدحسین(1393): «  المیزان فی تفسیرالقرآن»، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات
طوسى، محمدبن حسن(بی تا): «  التبیان فی تفسیرالقرآن»، بیروت: دارإحیاء التراث العربی
العک، خالدبن عبدالرحمن(1406): «  اصول التفسیر وقواعده»، بیروت: دارالنفائس
عمیدزنجانی، عباسعلی(1373): «  مبانی و روش‌های تفسیر قرآن»، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
فراهیدی، خلیل بن احمد(1410): «  العین»، قم: هجرت
مصباح یزدی، محمدتقى(1394): «  قرآن‌شناسی»، قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(ره)
معرفت، محمدهادی(1418): «  التفسیر والمفسرون»، مشهد: الجامعه‌الرضویه
مهریزی، مهدی(1377): «  موانع فهم حدیث»، علوم حدیث، شماره8، صص2-6
ناصری کریموند، امان الله(1391): «  قاعده سیاق و نقش آن در روش های کشف معانی و مفاهیم قرآن در تفسیر المیزان»، معرفت، شماره 173، صص61-76

  • تاریخ دریافت 18 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 11 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 11 آبان 1402
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1402