مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

چگونگی مواجهه‌ آیت ‎الله مکارم شیرازی با آرای تفسیری علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهیدچمران اهواز، اهواز، ایران
2 استاد یار گروه تفسیر و علوم قرآن دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی شاهرود، شاهرود، ایران
3 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
چکیده
آیت‎الله مکارم شیرازی در آثار قرآنی و تفسیری‌اش، به‌طور گسترده‌ و در گونه‌های بسیاری نظرات علامه طباطبایی را ذکر و مورد بحث و بررسی قرار داده‌است. این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی و با ابزار کتابخانه‌ای انجام شده‌است، رویکردهای آیت‎الله مکارم شیراری نسبت به المیزان را در مواردی ازجمله: تمجید از علامه و المیزان، استناد به نظرات و روایات موجود در المیزان، تأیید نظرات علامه، مقایسه نظرات مؤلف المیزان با آرای خود و دیگران، اشکال به نظرات علامه و نقد آرای ایشان برشمرده‌است. مهم‌ترین رویکرد مؤلف تفسیر نمونه به المیزان؛ استناد می‌باشد که در موارد گسترده، در تفسیر نمونه و همچنین دیگرآثار قرآنی‌اش مشهود می‌باشد که البته اغلب موارد استنادات ایشان به المیزان، متکی بر روش تفسیری قرآن به قرآن می‌باشد. بر همین اساس می‌توان گفت آیت‎الله مکارم از روش و آرای تفسیری علامه تأثیر پذیرفته و حجم قابل توجهی از آثار قرآنی و تفسیری خود را با تکیه بر روش قرآن به قرآن نگاشته‌است. البته ایشان فقط به استناد و تأیید نظرات علامه اکتفا ننموده، بلکه گاهی نظر خود و دیگران را بر دیدگاه علامه ترجیح داده و ذیل آیاتی نیز نظراتی بر خلاف نظرات علامه بیان نموده و اشکالاتی به نظرات ایشان داشته و نقدهایی به آرای وی وارد نموده‌است که البته در مواردی نظرات آن‌ها مشترک بوده و اختلاف‌شان تنها در الفاظ بوده، همچنین گاهی نظر علامه صحیح بوده و نقدهای ایشان از اعتبار لازم برخوردار نیست و در مواقعی نیز نظرات انتقادی ایشان صحیح و نظر ایشان ارجح می‌باشد. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Manner of Ayatollah Makārim Shīrāzī to the Exegetical Opinions of Allamah Ṭabāṭabāī

نویسندگان English

amanolah naseri karimnand 1
rooholla mohammadi 2
fatemeh moradi kohnaki 3
hamzeh obeidy neisy 3
1 Ph.D. in Qur’an and Hadith Sciences, Shahid Chamran University, Ahvaz, Ahvaz, Iran
2 Assistant Professor, Department of Tafsir and Qur’anic Sciences, University of Science and Qur’anic Education, Faculty of Qur’anic Sciences, Shahrood, Shahrood, Iran
3 Ph.D. student of Qur’an and Hadith Sciences, Shahid Chamran University, Ahvaz, Ahvaz, Iran.
چکیده English

Ayatollah Makārim Shīrāzī has mentioned and discussed extensively the opinions of Allamah Ṭabāṭabāī in his Qur'anic and Qur'anic exegetical [Tafsīr] works. This research, which was carried out using a descriptive-analytical method and with library tools, examined the approaches of Ayatollah Makārim Shīrāzī towards Tafsīr al-Mizān in areas such as: praising Allamah and Tafsīr al-Mizān, referring to the opinions and narrations in al-Mizān, affirming the opinions of Allamah, comparing the author of al-Mizān’s opinions with his own and others' opinions, making an objection and criticizing Allamah's opinions. 
The most important approach of the author of “Tafsīr Nemuneh" to Tafsīr Al-Mizān; is a reference that is apparently observed in many cases, in his exegesis and also in his other Qur’anic works. Of course, most of his references to Tafsīr Al-Mizān are based on the method of interpreting the Qur'an by the Qur'an. Based on this, it can be said that Ayatollah Makārim was influenced by Allamah’s exegetical methods and opinions and significant volumes of his Qur’anic and exegetical [Tafsīr] works were written based on the method of interpreting the Qur'an by the Qur'an. Of course, he did not limit himself to quoting and affirming Allamah’s opinions, but sometimes he preferred his own opinion and that of others over Allamah’s opinion, and he also expressed opinions contrary to those of Allamah under many verses. In addition, he had objections and criticized some of his opinions, although in some cases, their opinions were the same but their differences were only in the expressions. Similarly, Allamah's opinion is sometimes correct while his criticisms do not have the necessary credibility, and sometimes his critical opinions are correct more preferable.

کلیدواژه‌ها English

Exegetical Opinions
Allamah Ṭabāṭabāī
Tafsīr Al-Mizān
Qur'anic works of Ayatollah Makārim Shīrāzī
قرآن کریم(ترجمۀ الهی قمشه‌ای).  
1. آلوسی، سیدمحمد (1404ق): «تفسیر روح‌المعانی»، بیروت: دار احیاءالتراث‌العربی، چاپ دوم. 
2. ابن‏عاشور، محمدطاهر(1420ق): «تفسیر التحریر و التنویر»، بیروت: مؤسسۀ التاریخ‌العربی، چاپ اول. 
3. ابن‏کثیر، اسماعیل بن عمر (1419ق): «تفسیر القرآن‌العظیم»، بیروت: دارالکتب‌العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون. 
4. ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1408ق): «لسان العرب»، بیروت: دار احیاء‌التراث. 
 5. ابوحیان، محمد بن یوسف(1420ق):« البحرالمحیط فى‌التفسیر»، بیروت: دارالفکر.
6. اشرفی، امیر رضا(بهار و تابستان 1388ش): «نگاهی به مبانی فهم مفردات قرآن و نقش آن در تفسیر از دیدگاه علامه طباطبایی»، مجلۀ قرآن شناخت، سال دوم، شمارۀ اول، صص 65-90. 
7. الأوسی، علی(1381ش): «روش علامه طباطبایی در تفسیر المیزان»، مترجم: سید حسین میرجلیلی، تهران: چاپ و نشر بین‌الملل. 
8. بابایی، علی اکبر(1394ش): «قواعد تفسیر قرآن»، قم: سمت. 
9. بابایی، علی اکبر (1387ش): «مکاتب تفسیری»، جلد2، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
 10. بابایی، علی اکبر و دیگران(1381ش): «روش‌شناسی تفسیرقرآن»، قم: پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه.
11. بقاعى، ابراهیم بن عمر(بی‌تا): «نظم‌الدرر فی تناسب الآیات و السور»، قاهره: دارالکتاب‌الاسلامی. 
12. جرجانى، عبدالقاهر بن عبدالرحمن‏(1430ق‏): «درج الدرر فى تفسیر القرآن العظیم‏»، مصحح: شکور، محمد ادیب‏، محقق: فرحات، طلعت صلاح‏، عمان: دار الفکر. 
13. جعفر، خضیر(1411ق): «تفسیر القرآن بالقرآن عند العلّامه الطباطبائى»، قم: دارالقرآن ‏الکریم. 
14. راستگو، کبری و فرشته فرضی شوب(بهار و تابستان 1396ش): «بررسی هم‌معنایی در گفتمان قرآنی بر پآیۀ نظریۀ تحلیل مؤلفه‌ای»، مجلۀ پژوهش‌های ترجمه در زبان و ادبیات عربی، سال7، شمارۀ16، صص11-34. 
15. راغب اصفهانى، حسین بن محمد(1369ش): «ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن با تفسیر لغوى و ادبى قرآن»، تهران: مرتضوى.
16. راغب اصفهانى، حسین بن محمد(1424ق): «تفسیر الراغب الاصفهانى»(از اول سورۀ آل‌عمران و تا پایان آیۀ113نساء)، ریاض: مدار الوطن للنشر. 
17. ربانی، محمدحسن(1376ش): «جستارهای ادبی در المیزان»، پژوهش‌های قرآنی، دورۀ سوم، شمارۀ 9و10، صص160ـ169. 
18. زرکشی، بدر‌الدین، محمدبن عبدالله(1410ق): «البرهان فی علوم القرآن»، تحقیق: مرعشی و دیگران، بیروت، دار المعرفه. 
19. زمخشرى، محمود بن عمر(1407ق): «الکشاف عن حقائق غوامض‌التنزیل و عیون‌الأقاویل فى وجوه‌التأویل»، 4 جلد، بیروت: دارالکتاب‌العربی، چاپ سوم. 
20.  سبحانی تبریزی، جعفر(1382ش): «روش صحیح تفسیر قرآن»، مجلۀ قبسات، شمارۀ29، صص 9-29. 
21. سبزوارى، محمد(1419ق): «ارشاد الاذهان الى تفسیر القرآن»، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
22. سلیمی، زهرا و سید محمد میر حسینی(پاییز و زمستان 1398ش): «ارتباط علوم ادبی و قرآن(بررسی علم بیان با نگاهی بر ارای علامه طباطبایی و آلوسی)»، مجلۀ سبک شناختی قرآن کریم، سال اول، شمارۀ3، پیاپی5، صص89-110. 
23. سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن(1384ش): «الاتقان فی علوم القرآن»(مترجم: سیدمحمود دشتی)، قم: دانشکدۀ اصول دین.
24. سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن (1404ق): «الدرالمنثور»، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى(ره).
25. طباطبایى، محمدحسین(1390ق): «المیزان فی تفسیرالقرآن»، بیروت، مؤسسة‌الأعلمی للمطبوعات. 
26. طبرسى، فضل بن حسن(1372ش): «مجمع‌البیان فی تفسیرالقرآن»، تهران: ناصرخسرو، چاپ سوم. 
27. طبرسى، فضل بن حسن (1412ق): «تفسیر جوامع الجامع»، قم: حوزۀ علمیه. 
28. طبرى، محمد بن جریر(1412ق): «جامع‌البیان فى تفسیر القرآن»، بیروت، دارالمعرفه.
29. طهماسبی، عدنان و دیگران(بهار1392ش): «بررسی بنیادی برخی از واژگان قریب‌المعنی در قرآن کریم(دلالت‌ها- کاربرد‌ها)»، مجلۀ پژوهش‌های ادبی- قرآنی، سال اول، شمارۀ اول، صص155-178. 
30. طوسى، محمد بن حسن(بی‌تا): «التبیان فی تفسیرالقرآن»، بیروت: دار إحیاء‌التراث‌العربی. 
31.  فخر رازى، محمد بن عمر(1420ق): «التفسیر‌الکبیر(مفاتیح الغیب)»، ، بیروت: دارإحیاء‌التراث‌ العربی، چاپ سوم.
32. فراء، یحیى بن زیاد(1980م): «معانى‌القرآن»، قاهره: الهیئة‌المصریة العامة للکتاب، چاپ دوم.
33.  فضل‌الله، محمدحسین(1419ق): «من وحى‌القرآن»، بیروت: دارالملاک. 
34. قرطبى، محمد بن احمد(1364ش): «الجامع لأحکام‌القرآن»، تهران: ناصرخسرو. 
35. قطب، سید(1425ق): «فى ظلال‌القرآن»، بیروت: دار‌الشروق، چاپ سی و پنجم. 
36. معرفت، محمدهادى(1309ق): «التمهید»، قم: انتشارات تمهید.
37. مروتی، سهراب، رحیمی، معصومه(1400): «بررسی تأثیر اختلاف قرائات در برداشت‌های تفسیری المیزان»، مطالعات قرائت قرآن، 9(17)، 208-240. doi: 10.22034/qer.2022.6538
38. مغنیه، محمدجواد(1378ش): «تفسیر کاشف»، قم: بوستان کتاب، دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه.
39. مقاتل بن سلیمان(1423ق):  «تفسیر مقاتل بن سلیمان»بیروت: دار إحیاء‌التراث‌العربی.
40. مکارم شیرازى، ناصر(1377ش): «اخلاق در قرآن»، قم: مدرسۀ امام علی بن أبی طالب؟ع؟ .  
41.  مکارم شیرازى، ناصر (1386ش): «پیام قرآن»، تهران: دارالکتب‌الإسلامیه، چاپ نهم.
42. مکارم شیرازى، ناصر (1371ش): تفسیر نمونه، تهران، دار‌الکتب‌الإسلامیه، چاپ دهم. 
43. مکارم شیرازى، ناصر (1426ق): «نفحات‌القرآن»، قم: مدرسۀ علی بن أبی‌طالب؟ع؟ .
44. ملکى میانجى، محمدباقر(1414ق): «مناهج‌البیان فى تفسیرالقرآن»، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، سازمان چاپ و انتشارات. 
45. ناصری کریموند، امان اله و عباس مصلایی(تابستان1396): «چگونگی نقد نظرات فخررازی در تفسیر المیزان»، مجلۀ مطالعات تفسیری، سال هفتم، شماره26، صص55-74. 
46. نقیب‌زاده، محمد(1384ش): «منابع ادبی و نقش آن‌ها در تفسیر»، مجلۀ معرفت، شمارۀ96، صص109-118.
47. همتیان، مهدی، فاطمی، سیده معصومه(1401): «بررسی مبانی تفسیر علمی آیت‌الله مکارم شیرازی و مروان شعبان با تأکید بر اعجاز علمی»، قرآن و علم، 16(30)، 217-238. doi: 10.22034/qve.2022.7231

  • تاریخ دریافت 17 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری 31 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 03 تیر 1402
  • تاریخ انتشار 01 دی 1402