مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

واکاوی تطبیقی تفسیر واژه «رابطوا» از منظر علامه طباطبایی و مفسران معاصر اهل سنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، گروه حقوق، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.
2 استادیار گروه معارف، واحد شهرکرد، دانشگاه فرهنگیان، شهرکرد، ایران
3 استادیارگروه علوم قرآن و حدیث، واحد الیگودرز، دانشگاه آزاد اسلامی، الیگودرز، ایران
چکیده
توجه به خوانش اجتماعی آیات قرآن کریم و تأثیر فراگیر آن در جامعه اسلامی، از رویکردهای اساسی برخی تفاسیر معاصر در سده اخیر است. پژوهش حاضر به روش تطبیقی و شیوه تحلیلی ـ توصیفی، دیدگاه تفسیری علامه طباطبایی و مفسران معاصر اهل سنت را درباره واژه «رابطوا» در آیه 200 سوره آل‌عمران از آیات مهم اجتماعی قرآن است، به بوته نقد و بررسی گذاشته‌است. به نظر معاصران اهل‏ سنت، «رابطوا» به معنای مطلق آمادگی نظامی؛ مرزداری زمینی و فکری؛ رفت‌وآمد به مساجد و انتظار نماز پس از نماز‏ است؛ درحالی‌که علامه طباطبایی، تحلیلی اجتماعی از «رابطوا» ارائه نموده و این واژه را به معنای مرابطه اسلامی و ارتباط تمامی افراد، در جمیع شئون زندگی اجتماعی می‏داند. ضرورت و سؤال اصلی تحقیق آن است که کدام‌یک از دو دیدگاه یادشده، به تبیین نقش اجتماعی این آیه و به خصوص واژه «رابطوا» کمک می‌کند؟ با تطبیق دیدگاه‌ها، ذکر روایات تفسیری انتظار نماز بعد از نماز و همچنین رفت‌وآمد به مساجد، بعنوان نقاط اشتراک و تحلیل اجتماعی علامه درباره مرابطه اسلامی در مقابل تعیین مصادیق یادشده از سوی معاصران اهل سنت، نقطه افتراق نظر مفسران مذکور است. نتیجه آنکه بر اساس دیدگاه علامه طباطبایی و بررسی هم‌نشینی واژگان، بهترین تفسیر، همان مرابطه اسلامی به معنای ارتباط امت اسلامی در جمیع شئون زندگی اجتماعی است که باستفاده از روایات در استنباطی بدیع، باید محور شکل‌گیری آن امامت و جایگاه تجلی آن مسجد باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of the interpretation of the term "Rābitū" from the perspective of Allamah Ṭabāṭabāī and the contemporary Sunni Qur’anic exegetes

نویسندگان English

Abdolrasool Shabani 1
Ahmadreza Basij 2
Mohammad hoosein Ghasempeyvandi 3
1 Doctoral student in the field of Quran and Hadith Sciences, Department of Law, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Education, Shahrkord Branch, Farhangian University, Shahrkord, Iran
3 Assistant Professor, Department of Qur’anic and Hadith Sciences, Aligudarz Branch, Islamic Azad University, Aligudarz, Iran
چکیده English

Paying attention to the social interpretation of the verses of the Holy Qur’an and its pervasive influence in Islamic society is one of the basic approaches of some contemporary Qur’anic exegeses in the last century. The present study, using a comparative and analytical-descriptive method, has criticized and analyzed the exegetical view of Allamah Ṭabāṭabāī and some contemporary Sunni Qur’anic exegetes about the term "Rābitū" in verse 200 of Qur’an 3 [Surah Al-Imrān], which is one of the important social verses of the Qur'an.
According to Sunni contemporaries, the term "Rābitū" in the absolute sense of military preparedness; territory and intellectual management; commuting to mosques and waiting for prayer, while Allamah Ṭabāṭabāī presented a social analysis of "Rābitū" and considers this term to mean Islamic relationship and the relationship of all people in all aspects of social life. The necessity and the main question of the research is that ‘Which of the two aforementioned viewpoints helps to explain the social role of this verse and especially the word "Rābitū"?’
By comparing the perspectives, mentioning the interpretative narratives of waiting for the next prayer after the completion of prayer and going to mosques as points of commonality and social analysis of Allamah about Islamic morality in contrast to the mentioned manifestations of the verse by Sunni contemporaries is the point of difference of opinion of the mentioned Qur’anic exegetes.
The finding is that, according to the perspective of Allamah Ṭabāṭabāī and the examination of the co-occurrence of words, the best interpretation of the term is the same Islamic relationship, which means the relationship of the Islamic Ummah in all aspects of social life. By using traditions in a novel inference, it should be the axis of the formation of that leadership and the place of manifestation of that mosque.
The necessity and the main question of the research is that which of the two mentioned points of view helps to explain the social role of this verse and especially the word "Rabtowa"? By comparing the points of view, mentioning the interpretative narratives of waiting for prayer after prayer and going to mosques as points of commonality and social analysis of Allameh about Islamic morality in contrast to the determination of the mentioned examples by Sunni contemporaries is the point of difference of opinion of the mentioned commentators. The result is that according to Allameh Tabatabai's point of view and the study of the co-occurrence of words, the best interpretation is the same Islamic relationship which means the relationship of the Islamic Ummah in all aspects of social life, which, using traditions in a novel inference, should be the center of the formation of that imamate and the place of manifestation of that mosque

کلیدواژه‌ها English

‘Rābitū’
caring
social Interpretation
Allamah Ṭabāṭabāī
contemporary Sunni Qur’anic exegetes
قرآن کریم
 آل‏غازی، عبدالقادر(1427): «بیان المعانی»، تلخیص سعید علاء محمد، دمشق: دارالرؤیه
 آمدی، عبدالواحد‏‏‏بن‏محمد(1410): «غررالحکم و دررالکلم»، قم: دارالکتب الاسلامی
 آلوسی، شهاب الدین(1415): «روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و سبع المثانی»، بیروت: دار الکتب العلمیة
 ابن‏بابویه، محمدبن‏علی(1404): «کتاب من لا یحضره الفقیه»، قم: مؤسسة النشر الاسلامی
 ابن عباد، الصاحب اسماعیل(بی‌تا): «المحیط فی اللغة‌»، بی جا: عالم الکتاب
 ابن‏عاشور، محمدبن طاهر(1393): «التحریر و التنویر»، بی جا، دارالسخون
 ابن‏عطیه، ابومحمد عبدالحق(1413): «المحرز الوجیز فی تفسیر کتاب الله العزیز»، تحقیق عبدالسلام عبدالشافی محمد، بیروت: دارالکتب العلمیة
 ابن فارس، احمد(1399): «معجم مقائیس‏اللغة»، بیروت: دارالفکر
 ابوالفتوح رازی، حسین‏بن علی(1376): «روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن»، مصحح محمدجعفر یاحقی، مشهد: آستان قدس رضوی
 ابیاری، ابراهیم(1405): «الموسوعه القرآنیه»، قاهره: مؤسسه سجل‏العرب، چاپ اول
ابراهیمی، احسان، أشرفی، حسین(2023): «حقوق المواطنه من منظور القرآن الکریم و نهج البلاغة»، الدراسات القرآنیه المعاصره، 2(4), 56-78. doi: 10.22034/dqm.2023.16954.1031
 ازهری، محمد بن احمد(بی‌تا): «تهذیب اللغة»، بیروت: دار إحیاء التراث العربی
 بحرانی، سیدهاشم(1415): «البرهان فی تفسیرالقرآن»، قم: مرکز الطباعة والنشر
 بخاری، محمدبن اسماعیل(بی‌تا): «صحیح بخاری»، بی‏نا
 جزایری، ابوبکرجابر(1416): «ایسر التفاسیر لکتاب العلی الکبیر»، مدینه منوره: مکتبه العلوم و الحکم، چاپ اول
 جوادی آملی، عبدالله(1388): «تفسیرتسنیم»، قم: نشر اسراء
 جوهری، أبو نصر(1407): «الصحاح‌ تاج اللغة و صحاح العربیة»، بیروت: دار العلم للملایین، چاپ چهارم
 حجازی، محمد محمود(1413): «التفسیر الواضح»، بیروت: دارالجیل، چاپ دهم
 حرعاملی، محمدبن حسن(1416): «تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة»، تصحیح و تنظیم، محمدرضا حسینی جلالی، قم: مؤسسة آل‏البیت لاحیاءالتراث
 حوی، سعید(1424): «الاساس فی التفسیر»، قاهره: دار السلام، چاپ ششم
 خرم‏دل، مصطفی(1384): «تفسیر نور»، تهران: احسان، چاپ چهارم
خلیلی زاده، مرتضی، شعاعی، علی اصغر، فراهی بخشایش، علی اکبر(1401). «راهکارهای علمی بازگشت به قرآن با تأکید بر راهکارهای تفسیری از دیدگاه مقام معظم رهبری»، قرآن و علم، 16(30)، 239-260. doi: 10.22034/qve.2022.7232
 دره، محمد علی طه(1430): «تفسیر القرآن الکریم و اعرابه و بیانه»، بیروت: دار ابن کثیر، چاپ اول
 دروزه، محمد عزه(1421): «التفسیر الحدیث، ترتیب السور حسب النزول»، بیروت: دار الغرب الاسلامی، چاپ دوم
 راغب اصفهانی، حسین‏بن محمد(1383): «المفردات فی غریب القرآن»، تهران: مکتبة المرتضویة لاحیاء آثارالجعفریة
 زبیدی، ماجدناصر(1428): «التیسیر فی تفسیر للقرآن بروایة اهل البیت؟ع؟ »، بیروت: دارالمحجة البیضاء
 زبیدی، مرتضی(بی‌تا): «تاج العروس من جواهر القاموس»، دمشق: دارالفکر
 زحیلی، وهبة‏بن مصطفی(1418): «التفسیر المنیر فی‏العقیدة و الشریعة و المنهج»، دمشق: دارالفکر المعاصر
 زمخشری، محمود بن عمر(1407): «الکشاف عن حقایق غوامض‏التنزیل و عیون‏الاقاویل فی وجوه‏التأویل»، بیروت: دار الکتب العربی
 سید قطب، ابراهیم حسین‏الشاربی(1385): «فی ظلال القرآن»، بیروت: دار الشروق
 سیوطی، عبدالرحمن ابن ابی‏بکر(بی‌تا): «الدر المنثور فی تفسیر المأثور»، بیروت: دار الفکر
 شحاته، عبدا.. محمود(1421): «تفسیر القرآن الکریم»، قاهره: دار غریب، چاپ اول
شعاعی، علی اصغر، اکبر فراهی بخشایش، علی(1400): «نقد گرایش اجتماعی تفسیر معاصرانه قرآن کریم»، قرآن پژوهی خاورشناسان، 16(30)، 82-107. doi: 10.22034/qkh.2021.5948
 شعراوی، محمد متولی(1991): «تفسیر الشعراوی»، بیروت: اخبار الیوم، اداره الکتب و الکتبات، چاپ اول
 صابونی، محمد علی(1421): «صفوه التفاسیر»، بیروت: دار الفکر، چاپ اول
 طباطبایی، محمدحسین(1390): «المیزان فی تفسیر القرآن»، مترجم سید محمدباقر موسوی همدانی قم: دفتر انتشارات اسلامی
 طنطاوی، محمد سید(1997): «التفسیر الوسیط للقرآن الکریم»، قاهره: نهضه مصر، چاپ اول
 فخر رازی، محمدبن عمر(1420): «التفسیر الکبیر»، بیروت: دار احیاء التراث‏العربی
 فراهیدی، خلیل بن احمد(بی‌تا): «کتاب العین»، بیروت: دار ومکتبة الهلال
 فضل‏الله، محمد حسین(1439): «تفسیر من وحی‏القرآن»، بیروت: دارالملاک للطباعة و النشر و التوزیع
 فیض‏کاشانی، محمد‏بن شاه مرتضی(1416): «الوافی»، قم: مکتبه‏الصدر
کریمپور قراملکی، علی(2023): «تحلیل مبادئ الحیاة الأفضل (الحیاة الطیبة) من منظور القرآن الکریم»، الدراسات القرآنیه المعاصره، 2(4)، 33-55. doi: 10.22034/dqm.2023.16083.1032
 قرشی، سید علی اکبر(1371): «قاموس قرآن»، تهران: دارالکتب الاسلامیه
 قرشی، سید علی‏اکبر(1391): «احسن الحدیث»، قم: نوید اسلام
 قمی مشهدی، محمدرضا(1423): «کنزالدقائق و بحرالغرائب»، قم: دارالغدیر
 کاشانی، ملافتح الله(1336): «منهج‏الصادقین فی الزام المخالفین»، تهران: کتابفروشی محمد حسن علمی
 کلینی، محمدبن یعقوب(1363): «الکافی»، ترجمه محمدباقر کمره‌ای، تهران: انتشارات اسوه
 مالک بن انس(1425): «الموطأ»، بی جا، مجمع الثقافی 
 مجلسی، محمدباقر بن محمد تقی(1413): «بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار ائمةالاطهار»، بیروت: دار احیاء التراث العربی
 مراغی، احمد مصطفی(بی‌تا): «تفسیر المراغی»، بیروت: دارالفکر، چاپ اول
 مکارم شیرازی، ناصر(1374): «تفسیر نمونه»، تهران: دار الکتب الاسلامیه
 نعمانی، محمدبن ابراهیم(1397): «الغیبة»، تهران: مکتبة الصدوق
هواری، هود بن محکم(1426): «تفسیر کتاب الله العزیز»، بی جا: دار البصائر، چاپ اول
Naqvi, S., Maybudi, M. F., Tahayori, A. R., & Elahi, A (2023): “A Comparative Analysis of the Virtues of Social Ethics in the Qur’ān from the Viewpoints of Allamah Ṭabāṭabā᾽ī and Ibn ʿĀshūr”, The Quran: Contemporary Studies (Quranic New Studies), 2(3), 47-65. doi: 10.22034/qns.2023.8107

  • تاریخ دریافت 18 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 29 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 18 بهمن 1402
  • تاریخ انتشار 01 دی 1402