مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

واکاوی تطبیقی عبارت «یَوْمَ یُکْشَفُ عَنْ ساقٍ» و اعتبارسنجی روایات ذیل آن در منابع فریقین

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسنده
استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده
عبارت <یَوْمَ یُکْشَفُ عَنْ ساقٍ>(قلم/42) از متشابهات قرآنی است که محل اختلاف مفسران فریقین قرار گرفته و معنای آن به ‌درستی تبیین نشده است. منابع تفسیری اهل‏‏تسنن به استناد چند روایت منسوب به پیامبر]، مقصود آیه را حمل بر تجسم خداوند در روز جزا دانسته‌اند و قائل هستند خداوند در آن روز، ساق پای خویش را آشکار می‌کند. معانی دیگری نیز در منابع تفسیری فریقین آمده است که متناسب با سیاق آیه نیست. نوشتار حاضر به روش انتقادی-توصیفی با هدف نقد روایات ذیل آیه و یافتن معنایی مطابق با بافت آیات در جستجوی پاسخ به این پرسش است که مناسب‌ترین معنای عبارت «یَوْمَ یُکْشَفُ عَنْ ساقٍ» چیست؟ به همین منظور، پس از بیان و تحلیل نظرات مفسران فریقین در تفسیر آیه، مشخص گردید با توجه به اینکه خطاب سخن به مشرکانی است که منکر حقانیت رسالت پیامبر] بوده‌اند و به آنان وعده داده شده که به هنگام روز جزا، واقعیت‌های آشکار شده را خواهند دید؛ بهتر است معنای کنار رفتن لباس و آشکار شدن ساق پا را معنای آیه دانست که استعاره از آشکار شدن حقایق نهان است. این معنی با بافت آیات، سازش داشته و روایات معتبر و کاربردِ این معنی در شعر عرب نیز، تأییدی بر ترجیح آن نسبت به معانی دیگر است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of the expression “Yawma Yukshafu ‘an Sāqin” and the Validation of the Narrations below it in the Sources of the Two Schools of Thought

نویسنده English

abazar kafimosavi
Assistant Professor, Department of Islamic Education, Farhangian University, Tehran, Iran
چکیده English

The expression “Yawma Yukshafu ‘an Sāqin” (Qur’an 68:42) is one of the metaphorical verses of the Qur'ān that have been the point of disagreement among the Qur’anic exegetes and its meaning has not been properly explained. The Sunni exegetical sources, based on some narrations attributed to the Prophet (PBUHH), have considered the intended meaning of the verse to refer to the incarnation of God on the Day of Judgment, and they believe that God will reveal His leg on that day. There are other meanings in the exegetical sources of the two schools of thought that do not conform to the context of the verse. 
The present article using a critical-descriptive method aims to criticize the narrations quoted under the verse and find a suitable meaning based on the context of the verses in an attempt to provide an answer to the question, ‘What is the most appropriate meaning of the expression “Yawma Yukshafu ‘An Sāqin”’? For this purpose, after expressing and analyzing the opinions of the Qur’anic exegetes of the two schools of thought on the interpretation of the verse, it is obvious that the expression was addressed to the polytheists who denied the truthfulness of the Prophet's message and they were promised that they will witness the revealed facts on the Day of Judgment. It is therefore better to consider the meaning of “removing the dress and revealing the leg” as a metaphor which means the revelation of hidden truths. That given meaning contradicts the context of the verses, and authentic narrations and the use of this recent meaning in Arabic poetry also confirm its preference over other meanings.

کلیدواژه‌ها English

Revelation of truth
metaphorical verses
the two schools of thought
validation of narration
قرآن کریم.
آلوسى، سید محمود(1415ق): «روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم»، بیروت: دار الکتب العلمیه.
ابن شهرآشوب، محمد بن علی(1410ق): «متشابه القرآن و مختلفه»، قم: دار البیدار للنشر.
ابن ‌‌کثیر‌‌ دمشقى، اسماعیل‌‌ بن ‌‌عمرو(1419ق): «تفسیر القرآن العظیم(ابن کثیر)»، بیروت: دار ‌‌الکتب ‌‌العلمیة.
ابن‌بابویه، محمد بن على(1398ق): «التوحید(للصدوق)»، قم: جامعۀ مدرسین.
ابن‌‌عاشور، محمد ‌‌بن ‌‌طاهر(1420ق): «التحریر و التنویر»، بیروت: موسسۀ التاریخ.
ابوالسعود، محمد بن محمد(بی تا): «ارشاد العقل السلیم الى مزایا القرآن الکریم»‏، بیروت: دار احیاء التراث العربی‏.
احمد بن فارس بن زکریا(1404ق): «معجم مقاییس اللغة»، به کوشش عبدالسلام محمد، قم: دفتر تبلیغات.
بهرامی، محمد حسین، مقدادی داودی، عباس، مقدادی داودی، مهدی(1398): «اعتبار سنجی خبر واحد در فقه و تفسیر، با تأکید بر نظر آیت الله فاضل لنکرانی»، پژوهشنامه علوم حدیث تطبیقی (علمی پژوهشی)، 6(11)، 47-66.
بحرانى، هاشم بن سلیمان(1416ق): «البرهان فى تفسیر القرآن»،‏ تهران: بنیاد بعثت‏.
بیضاوى، عبدالله بن عمر(1418ق): «أنوار التنزیل و أسرار التأویل‏»، بیروت: دار احیاء التراث العربى.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله(1420ق): «المستدرک علی الصحیحین»، بیروت: المکتبة العصریة.
حویزى، عبد علی بن جمعه(1415ق): «تفسیر نور الثقلین»، قم: انتشارات اسماعیلیان.
رازى، فخرالدین ابوعبدالله محمد ‌‌بن ‌‌عمر(1420ق): «مفاتیح الغیب»، بیروت: دار الاحیاء التراث العربى.
راغب اصفهانی، حسین‌ بن ‌محمد(1412ق): «المفردات فی غریب القرآن»، بیروت: دار العلم.
زمخشرى، محمود‌‌ بن‌‌ عمر(1407ق): «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل»، بیروت: دار الکتاب العربی.
سیوطى، جلال الدین(1404ق): «الدر المنثور فى تفسیر المأثور»، قم: کتابخانۀ آیة الله مرعشى نجفى.
شوکانی، محمد بن على(1414ق): «فتح القدیر»، دار ابن کثیر، بیروت: دار الکلم الطیب.
طباطبائی، سید محمدحسین(1417ق): « المیزان فی تفسیر القرآن»، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
طبرسى، فضل بن حسن(1377): «مجمع‌البیان فى تفسیر القرآن»، تهران: انتشارات ناصرخسرو.
طبرى، ابوجعفر محمد بن جریر.(1412ق): «جامع البیان فى تفسیر القرآن»، بیروت: دار المعرفه.
طوسى، محمد‌‌ بن ‌‌حسن‏(1367ش): «التبیان فى تفسیر القرآن»، بیروت: دار احیاء التراث العربى.
طیب، سید عبد الحسین‏(1378ش): «اطیب البیان فی تفسیر القرآن»‏، تهران: ‏انتشارات اسلام‏.
فراهیدی، خلیل بن أحمد(1409ق): «کتاب العین»‏، قم: نشر هجرت‏.‏
فضل الله، سید محمد حسین‏(1419ق): «‏تفسیر من وحى القرآن»، ‏بیروت: ‏دار الملاک للطباعة و النشر.
فیض کاشانى، ملا محسن(‏1415ق): «تفسیر الصافى»، ‏تهران: ‏انتشارات الصدر.
قرطبی، محمد بن احمد(1364ش): «الجامع لأحکام القرآن»، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
محمدی ری‌شهری، محمد(1397): «شناخت نامۀ حدیث»، قم: مؤسسۀ علمی فرهنگی دار الحدیث.
مصطفوى، حسن(1360): «التحقیق فی کلمات القرآن الکریم»، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
معرفت، محمدهادی(1386ش): «التمهید فی علوم القرآن»، قم: موسسۀ تمهید، ذوی القربی.
مکارم شیرازى، ناصر و همکاران(1374 ش): «تفسیر نمونه»، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
میبدی، احمد بن ابی محمد(1371ش): «کشف الأسرار و عدة الأبرار»، تهران: انتشارات امیرکبیر.
نسائى، احمد بن على(1410ق): «‏‏تفسیر النسایى»، ‏بیروت: موسسه الکتب الثقافیه‏.
نیشابورى نظام‌الدین، حسن بن محمد(1416ق): «تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان»،‏ بیروت: دار الکتب العلمیه.

  • تاریخ دریافت 15 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 29 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 13 آبان 1402
  • تاریخ انتشار 01 دی 1402