تفسیر تطبیقی، اغراض و فواید

طیب حسینی, سید محمود; رحمان ستایش, محمدکاظم; طیب حسینی, مطهره سادات

doi:10.22034/csq.2023.190593

تفسیر تطبیقی، اغراض و فواید

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان

سید محمود طیب حسینی ¹

محمدکاظم رحمان ستایش ²

مطهره سادات طیب حسینی ³

¹ استاد گروه قرآن پژوهی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.

² دانشیار گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه قم

³ دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم، قم، ایران

10.22034/csq.2023.190593

چکیده

تفسیر تطبیقی موضوعی نوپدید در حوزه تفسیر و تفسیر‏پژوهی است که در دو دهه گذشته با اقبال زیادی در محافل قرآن‌پژوهی مواجه شده‎است. با اینکه پژوهش‌های فراوانی در حوزه تفسیر تطبیقی یا مطالعات تطبیقی قرآنی تاکنون منتشر شده اما در حوزه مباحث نظری تفسیر تطبیقی و مطالعات تطبیقی قرآنی، پژوهش - به جز چند مقاله پراکنده - درخوری انجام نگرفته‎است. مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی مسأله اغراض و منافع تفسیر تطبیقی را به عنوان یکی از مباحث نظری این دانش به بحث گذاشته، در صدد پاسخ به این سؤال اساسی است که تفسیر تطبیقی و مطالعات تطبیقی قرآنی چه اغراض و منافعی را دنبال می‌کند، یا چه اغراض و منافعی را باید دنبال کند؟ حاصل این پژوهش آن است که با تفکیک میان اغراض و منافع و تبیین و نقد دیدگاه صاحب‏نظران، ده غرض و هشت منفعت برای تفسیر تطبیقی به معنای عام، شامل هر نوع مطالعه تطبیقی که یک‏محور آن قرآن است، شناسایی شد.

کلیدواژه‌ها

تفسیر تطبیقی

تفسیر مقارَن

اغراض تفسیر تطبیقی

اهداف تفسیر تطبیقی

منافع تفسیر تطبیقی

موضوعات

تفسیر تطبیقی

عنوان مقاله English

Comparative Qur’ānic Exegesis: Purposes and Benefits

نویسندگان English

sayyed mahmood tayyeb hsoseini ¹

mohammad kazem rahman setayesh ²

Motahareh sadat Tayeb hoseini ³

¹ Professor of Qur'anic Studies Department, Hawzah Research Institute and University, Qom, Iran.

² Associate Professor, Department of Quranic Sciences and Hadith, University of Qom

³ Ph.D. student of Qur'anic and Hadith Sciences, University of Qom, Qom, Iran

چکیده English

Comparative Qur’ānic exegesis is a new topic in the field of Qur’ānic exegesis and exegetical research, which has been very popular in the circles of Qur’ānic studies in the last two decades. Although many researches in the field of comparative Qur’ānic exegesis or comparative Quranic studies have been published so far, but in the field of theoretical issues of comparative Qur’ānic exegesis and comparative Qur’ānic studies, research has not been carried out except for a few scattered articles.
The present article using a descriptive and analytical method discusses the purpose and benefits of comparative Qur’ānic exegesis, which is one of the theoretical topics of this science, with the aim to answer the basic question of ‘what purposes and benefits are pursued by comparative Qur’ānic exegesis and comparative Qur’ānic studies’ and ‘what goals and interests should be pursued?’
The finding of this research is that by distinguishing between the purposes and benefits and explaining and criticizing the views of the experts, ten purposes and eight benefits were identified for comparative Qur’ānic exegesis in the general sense, including any type of comparative study in which the Qur'an is its main focus.

کلیدواژه‌ها English

Comparative Qur’ānic exegesis

purposes of comparative Qur’ānic exegesis

objectives of comparative Qur’ānic exegesis

benefits of comparative Qur’ānic exegesis

انوشیروانی، علی‏رضا(1398)، ناسامانگی ادبیات تطبیقی در ایران، مجله ادبیات پارسی معاصر، ش1، ص81-112.
جلیلی، سیدهدایت و انسیه عسکری(1393)، تفسیر مقارَن / تطبیقی، فرازبانی لغزان و لرزان، مجله تفسیر و زبان قرآن، ش4، ص67-84.
حکیم، محمد تقی بن محمدسعید(1418)، الاصول العامه للفقه المقارَن، قم، مجمع جهانی اهل بیت؟ع؟ .
خالدی، صلاح عبدالفتاح(1428)، التفسیر الموضوعی بین النظریة و التطبیق، اردن، دارالنفائس.
رضایی اصفهانی، محمدعلی(1389)، روش شناسی مطالعات تطبیقی در تفسیر قرآن، مجله تحقیقات علوم قران و حدیث، ش1، ص35 - 56.
رضایی اصفهانی، محمدعلی(1397): «نقش انقلاب اسلامی در پیدایش و گسترش مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن و علوم»، قرآن و علم، 12(23)، 13-46.
رومی، فهدبن عبدالرحمن(1413)، بحوث فی اصول التفسیر و مناهجه، ریاض، مکتبة التوبه.
زرکشی، محمدبن بهادر(1410)، البرهان فی علوم القرآن، بیروت، دارالمعرفه.
ساجدی صبا، طهمورث(1383)، از ادبیات تطبیقی، مجله پژوهش‌های زبان خارجی، ش17، ص 21-28.
سازمند، فهیمه و هما هوشیار(1397)، مکاتب ادبیات تطبیقی، دانشگاه همدان، دومین همایش زبان و ادبیات فارسی.
سانو، قطب مصطفی(1427)، معجم مصطلحات اصول الفقه، دمشق، دارالفکر.
سیوطی، عبدالرحمن‏بن‏ابی‏بکر(1421)، الاتقان فی علوم القرآن، بیروت، دارالکتاب العربی.
شاکر، محمدکاظم(1387)، مدل‌های چندمعنایی در تفسیر قرآن و کتاب مقدس، فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه قم، ش2، ص5-40.
شهابی، محمود(1321)، تقریرات اصول، تهران، چاپخانه حاج محمدعلی علمی.
شهابی، محمود(1361)، رهبر خرد، تهران، کتابفروشی خیام.
شیرزاد، محمدحسن(1402): «تفسیر تطبیقی آیات بحث برانگیز مربوط به زنان»، قم: حوزه و دانشگاه
شیرزاد، محمدحسن، سیدمحمود طیب‌حسینی، علی‏محمد حکیمیان، محمدحسین شیرزاد(1401)، کاهش ارزش شهادت زنان در قیاس با مردان؛ تفسیر تطبیقی آیه 282 سوره بقره با تمرکز بر تفاسیر المنار، المیزان و من وحی القرآن، مجله پژوهش‌های تفسیر تطبیقی، ش15، ص113-135.
شیرزاد، محمدحسن، سیدمحمودطیب حسینی و محمدحسین شیرزاد(1401)، چالش چندهمسری در گفتمان فکری مدرن؛ بررسی خوانش‌های عصری از آیه نساء/3 با تأکید بر المنار، المیزان و من وحی القرآن، مجله مطالعات قرآن، ش52، ص65-88.
صالح‏بک، مجید و هادی نظری‌منظم(1387)، ادبیات تطبیقی در ایران، پیدایش و چالشها، مجله زبان و ادب پارسی، ش38، ص 9-28.
طباطبایی، سیدمحمدحسین(1390)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
طیب‏حسینی، سیدمحمود(1400)، بررسی تطبیقی ساختار و عناصر روایی قصه آدم و شیطان در دو سوره ص و طه، مجله مطالعات تفسیر تطبیقی، ش11، ص10-29.
طیب‏حسینی، سیدمحمود(1392)، تفسیر تطبیقی، دایرة‏المعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب، چاپ دوم، ج8، ص220 - 226.
عثمان، محمودحامد(1423)، القاموس المبین فی اصطلاحات الاصولیین، ریاض، دارالزاحم.
عسکری، انسیه(1397)، جریان شناسی تفسیر تطبیقی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
عمری، احمدجمال(1421)، دراسات فی التفسیر الموضوعی للقصص القرآنی، قاهره، مکتبة الخانجی.
فیض، علیرضا(1374)، مبادی فقه و اصول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
موسی پور، مهشید، شاهرودی،محمدرضا، پهلوان، منصور، شفیعی، سعید(1401): «بررسی رویکرد نقد تفسیر تسنیم به اختلاف قرائات(مبانی و معیارها)»، مطالعات قرائت قرآن، 10(19)، 148-177. doi: 10.22034/qer.2023.7592
مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی(1389)، فرهنگنامه اصول فقه، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
مظفر، محمدرضا(1430)، اصول الفقه، قم، مؤسسة النشر الاسلامی.
نجارزادگان، فتح الله(1388)، بررسی تطبیقی آیات ولایت، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
نظری‏منظم، هادی(1389)، ادبیات تطبیقی، تعریف و زمینه‌های پژوهش، مجله ادبیات تطبیقی، ش2، ص222-237.