مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

بررسی جنبه‌‏های نمایشی داستان گاو بنی‌‏اسرائیل در منابع تفسیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم رضوی، مشهد، ایران.
2 استاد، گروه معارف اسلامی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
چکیده
قصه‌گویی‌ شیوه‌ای موفق است که قرآن کریم و معصومین ؟ع؟  بارها از آن، در کار تبلیغی خود استفاده کرده‌اند. در این مقاله به عنوان یک الگو، داستان قرآنی «گاو بنی‌اسرائیل» که در سوره مبارکه بقره به اجمال و در کتب روایی و تفسیری به تفصیل به آن اشاره شده، انتخاب و به تحلیل عناصر نمایشی در روایت مذکور پرداخته شده‌است. نتیجه حاصل از این تحقیق که به روش توصیفی ـ تحلیلی صورت گرفته‌است، آن است که در این داستان حدّاقل از هفده عنصر از عناصر نمایشی (طرح، شخصیت، تعادل اولیه، حادثه محرک، نقشه، مانع، کشمکش، تعلیق، گره‌افکنی، غافلگیری، بحران، نقطه اوج، گفت‌و گو، مکان، زمان، تعادل ثانویه و داستان فرعی) برخوردار است. لذا با باتوجه به کثرت و تنوع بیشتر این عناصر نسبت به برخی داستان‌های قرآنی،  می‌تواند منبعی مناسب برای ساخت اثری هنرمندانه قرار گیرد. 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the Dramatic Dimensions of the Story of the Bani Israel’s Cow in the Qur’anic Exegetical Sources

نویسندگان English

hossen fallahzadeh abarghooei 1
ali nasiri 2
hasan kharaghani 3
1 .PhD student of Qur’anic and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.
2 Professor, Department of Islamic Studies, University of Science and Technology, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Qur’anic and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran
چکیده English

Storytelling is a successful method that the Holy Qur'an and the Infallibles, peace be upon them, have used many times in their preaching work. In this article, the Qur'anic story of "The Cow of the Children of Israel", which is briefly mentioned in Qur’an 2 [Surah Al-Baqarah] and detail in narrative and Qur’anic exegetical sources, has been selected and the dramatic elements in the said narrative have been analyzed. 
The finding of this research, which was carried out using a descriptive-analytical method, is that in this story, there are at least seventeen dramatic elements (plot, character, primary balance, stimulating incident, plan, obstacle, conflict, suspense, knotting, surprise, climax, dialogue, place, time, secondary balance and sub-story). Therefore, considering the abundance and diversity of these elements compared to some Quranic stories, it can be a suitable source for creating an artistic work

کلیدواژه‌ها English

Dramatic elements
narrative
story
the Cow of the Children of Israel
قرآن کریم.
ابن بابویه، محمد بن علی (1378): «عیون اخبار الرضا علیه‌السلام»، ج2، تهران: جهان، چ اول. 
ابن طاووس، علی بن موسی (بی‌تا):  «سعد السعود للنفوس منضود»، قم: دار الذخائر، چ اول. 
ابن‏ابى‏حاتم، عبدالرحمن بن محمد (1419ق): «تفسیر القرآن العظیم»، ج1، ریاض: مکتبة نزار مصطفى الباز، چ سوم.
اسمایلی، سام (1377): «داستان»، ترجمه: منصور براهیمی، مندرج در: روایت و ضد روایت، مجموعه مقالات زیر نظر محمدحسن پزشک، تهران: فصلنامه فارابی.
ایرانی، ناصر (1380): «هنر رمان»، تهران: آبانگاه، چ اول.
پروینی، خلیل (1379): «تحلیل عناصر ادبی و هنری قصه‌های قرآن»، تهران: فرهنگ گستر، چ اول.
جلوه‌های نمایشی در «موش و گربه» اثر عبید زاکانی»(مجید رحیمی‌جعفری و محمدجعفر یوسفیان کناری(1391): «جلوه‌های نمایشی در «موش و گربه» اثر عبید زاکانی»، نقدنامه/ مجموعه مقالات دومین همایش ملی تقد ادبی، صص: 508 ـ 489
جیمز تامس (1387): «تحلیل (فرمالیستی) متن نمایشی»، ترجمه: علی ظفر قهرمانی نژاد، تهران: سمت، چ اول.
حبیب الله بهمنی(1379): «بررسی جنبه‌های نمایشی قصص قرآن کریم»، استاد راهنما: محمد رجبی، دانشگاه اصفهان
حسن بن على علیه‌السلام، امام یازدهم (1409ق):  «التفسیر المنسوب إلى الإمام الحسن العسکری علیه‌السلام»، قم: مدرسة الإمام المهدی عجل الله تعالى فرجه الشریف، چ اول.
حسین فلاح زاده ابرقویی(1398): «جنبه‌های نمایشی در واقعه غدیر خم»، استاد راهنما: علی اصغر غلامرضایی، دانشکده صدا و سیمای قم
حسینی (ژرفا)، سید ابوالقاسم (1379): «مبانی هنری قصه‌های قرآن»، قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، چ سوم.
حنیف، محمد (1389): «قابلیت‌های نمایشی شاهنامه»، تهران: سروش، چ دوم.
حویزى، عبدعلى بن جمعه (1415ق): «تفسیر نور الثقلین»، ج1، قم: اسماعیلیان، چ چهارم.
رضایی هفتادر، حسن و نجارزاده‏گان، فاطمه(1400): «ارزیابی دیدگاه ونزبرو درباره «اعجاز قرآن»»، قرآن پژوهی خاورشناسان، 16(31)، 217-242. doi: 10.22034/qkh.2022.6629
زمخشرى، محمود بن عمر (1407ق): «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل»، ج1، بیروت: دارالکتاب العربی، چ سوم.
سمرقندى، نصر بن محمد، (1416ق): «تفسیر السمرقندى المسمى بحرالعلوم»، ج1، بیروت: دارالفکر، چ اول.
سهیلی راد، فهیمه(1387): «بررسی جنبه‌های نمایشی در شماری از داستانهای تذکرة الاولیاء عطار نیشابوری»، مدرس هنر، پاییز1387، شماره2، صص: 40ـ25
شیرمردی، سیامک(1394): «جنبه‌های نمایشی کلیله و دمنه»، تهران: دنیای نو
سید فیلد (1390): «مبانی فیلم‌نامه نویسی»، ترجمه سید جلیل شاهری لنگرودی، تهران: سوره مهر، چ اول.
شاپور، سعید(1384): «جلوه‌ دراماتیک در قرآن کریم با تکیه بر احسن القصص»، تهران: سوره مهر
مجدی، شهاب(1380): «بررسی جنبه‌های نمایشی داستان شیخ صنعان عطار نیشابوری» استاد راهنما: حبیب الله لزگی، دانشگاه تربیت مدرس
صفاتاج، مجید (1389): «سینمای سلطه»، تهران: سفیر اردهال، چ چهارم.
طباطبایی، محمدحسین (1374): «ترجمه تفسیر المیزان»، ج‏1، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ پنجم.
طباطبایی، محمدحسین (1390ق): «المیزان فی تفسیر القرآن»، ج1، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چ دوم.
طبرانى، سلیمان بن احمد (2008م): «التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم»، ج‏1، اردن: دارالکتاب الثقافی، چ اول.
طبرسی، فضل بن حسن (1412ق): «تفسیر جوامع الجامع»، ج1، قم: حوزه علمیه قم، چ اول.
طبرى، محمد بن جریر، (1412ق): «جامع البیان فى تفسیر القرآن»، ج1، بیروت: دارالمعرفة، چ اول. 
علیرضا طاهری و زینب یدملت(1390): « جنبه‌های نمایشی اشعار احمدشاملو »، مقاله 4، دوره 3، شماره 3، پاییز 1390، صص: 77ـ10
عیاشی، محمد بن مسعود (1380):  «التفسیر»، ج1، تهران: مکتبه العلمیه الاسلامیه، چ اول.
غلامرضایی، علی اصغر (1390): «در‌آمدی بر ساختار قصه‌های قرآن»، قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی‌صدا و سیما، چ اول.
فاضلی، محدتقی و محمدی، محمدحسین(1399): «نقد مقاله اسطوره‌ها و قصه‌ها در قرآن EQ. قرآن پژوهی خاورشناسان»، 15(29)، 39-64. doi: 10.22034/qkh.2021.5376
فخر رازی، محمد بن عمر (۱۴۲۰ق): «مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)»، ج3، لبنان: دار احیاء التراث العربی، چ سوم.
فرانسیس وانوا (1378): «فیلم‌نامه‌های الگو و الگوهای فیلم‌نامه»، ترجمه: داریوش مؤدبیان، تهران: سروش، چ اول. 
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1415ق): «تفسیر الصافی»، ج1، تهران: مکتبه الصدر، چ دوم. 
قادری، نصر الله (1386): «آناتومی‌ساختار درام»، تهران: نیستان، چ دوم.
قطب الدین راوندی، سعید بن هبة الله (1409ق): «قصص الانبیاء»، مشهد: مرکز پژوهش‌های اسلامی، چ اول. 
قمى، على بن ابراهیم (1404ق): «تفسیر القمی»، ج1، قم دارالکتاب، چ سوم.
کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق (1364): «الروضة من الکافی»، ترجمه: سید هاشم رسولى محلاتى، ج1، تهران: اسلامیه، چ اول. 
کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق (1407ق): «الکافی»، ج8، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چ چهارم.
 کریستوفر ووگلر (1387): «سفر نویسنده»، ترجمه: محمد گذر آبادی، تهران: مینوی خرد، چ اول.
 گابلر، نیل، (1391): «امپراطوری هالیوود: مروری بر زندگی خالقان یهودی سینما»، تهران: عابد، چ اول.
مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى (1403ق): «بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار»، ج13، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، پ دوم. 
محمد مهدی احدی و پویا رئیسی(1396): «جنبه‌های نمایشی داستان حماسه اشوری»، ویژه‌نامه اولین کنفرانس بین المللی علوم انسانی، مطالعات فرهنگی و اجتماعی، 1396
محمدرضا امینی(1384): « تأملی درباره جنبه‌های نمایشی ادبیات فارسی»، علوم اجتماعی و انسانی، ش42، صص: 216 ـ 203
محمودیان روای نژاد، زهرا (1392): «بررسی تطبیقی عناصر روایی قصه حضرت یوسف علیه السلام در قرآن و سیاوش در شاهنامه»، قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، چ اول. 
مریم برهانی(1398): «جنبه‌های نمایشی حکایت‌هایی از گلستان سعدی»، تهران: نشر تیرگان
مک کی، رابرت (1382): «داستان ساختار، سبک و اصول فیلم‌نامه نویسی»، ترجمه: محمد گذر آبادی، تهران: هرمس، چ اول. 
مکارم شیرازى، ناصر (1373):  «ترجمه قرآن»، قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى، چ دوم.
میرصادقی، جمال (1380): «عناصر داستان»، تهران: سخن، چ چهارم.
ناصر نیکوبخت و احسان زیورعالم(1392): «بررسی جنبه‌های نمایشی شخصیت سودابه براساس نظریه کنش‌مندی گرماس»،  مقاله5، دوره 5، شماره 4، زمستان 1392، صص:  529ـ54
وفا زندی، استاد راهنما: سید احمد پارسا(1393): «جنبه‌های نمایشی اشعار مهدی اخوان ثالث»، سنندج: دانشگاه کردستان، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی
ویلیام نوبل (1377): «راهنمای نگارش گفتگو»، ترجمه: عباس اکبری، تهران: سروش، چ اول. 
یوسف‌زاده، غلامرضا (1392): «سطوح روایت در قصه‌های قرآن»، قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی ‌صدا و سیما، چ اول. 
Mashhadi, B., & Meftah, A. R. (2023): “A Comparative Study of the Characteristics and Functions of Nature and the Position of Man in it in the Quran and the Bible with an Emphasis on the Perspectives of Imam Khamenei”, The Quran: Contemporary Studies (Quranic New Studies), 2(5), 64-92. doi: 10.22034/qns.2023.17404.104

  • تاریخ دریافت 25 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 01 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 09 بهمن 1402
  • تاریخ انتشار 01 دی 1402