مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

بررسی اختلافات تفسیری فریقین درباره آیات تشریعی حوزه نکاح

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، تهران، ایران
2 دانش آموخته مقطع دکتری، رشته فقه و مبانی حقوق، دانشگاه مذاهب اسلامی و طلبه سطح 4، رشته تفسیر تطبیقی، مؤسسه آموزش عالی قاسم بن الحسن(ع)، تهران، ایران
3 طلبه سطح 4، رشته تفسیر تطبیقی، مؤسسه آموزش عالی قاسم بن الحسن(ع)، تهران، ایران
چکیده
با توجه به اختلافات تفسیری که در حوزه آیات الأحکام نکاح در دیدگاه فریقین وجود دارد، مقاله‏ی پیش رو بر اساس پرسش پیرامون مصادیق اختلافات تفسیری در حوزه‏ی مذکور با رویکرد تطبیقی سامان یافته است. آیات الأحکام نکاح حول محورهای مشروعیت، محرمات و لوازم و توابع آن احصاء می‏شوند و در هر یک از محورها و موضوعات مذکور، اختلافات متعددی نیز قابل دستیابی است. این پژوهش مبتنی بر روش توصیفی- تحلیلی بوده و گردآوری اطلاعات، بر اساس روش کتابخانه‏ای صورت گرفته است. یافته‏های پژوهش نشان می‏دهد که در بحث مشروعیت، فریقین در جواز ازدواج موقت اختلاف دارند، به طوری که امامیه قائل به جواز و معظم اهل سنت قائل به عدم جواز آن می‏باشند. در محرمات نکاح، دیدگاه‏های مربوط به ایجاد رحم از طریق وطی نامشروع و ازدواج با زنان اهل کتاب متفاوت است و در لوازم و توابع نکاح، مباحث مهریه و مقدار آن، پرداخت متاع و نفقه و همچنین موضوع نگاه، خصوصاً نگاه به مخطوبه و برخی از احکام وطی، اختلافی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the interpretive differences between Shiites and Sunnis about the legislative verses on marriage

نویسندگان English

Ali gazanfari 1
fatemeh Ardestani 2
zahra ghorbankhani 3
1 Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, University of Holy Quranic Sciences and Education, Tehran, Iran
2 PhD student, majoring in jurisprudence and basics of law, University of Islamic Religions and students level 4, field of comparative interpretation, Qassem Bin Al-Hassan Institute of Higher Education, Tehran, Iran,
3 Level 4 student, Comparative Interpretation, Qassem Ibn Al-Hassan Institute of Higher Education, Tehran, Iran.
چکیده English

Considering the interpretive differences that exist about the "verses of the rules of marriage" in the view of Shiite and Sunni commentators, the present article is based on the question about the examples of interpretive differences about marriage with a comparative approach. The "verses of the rules of marriage" have discussed the legitimacy, prohibitions and requirements of marriage, and in each of these issues, there are several differences. This research is based on descriptive method and data collection is based on library method. The findings of this study show that in the discussion of legitimacy, Shiite and Sunni commentators differ in the permission of temporary marriage, so that Shiite commentators believe in the permission and most Sunnis believe in the impermissibility of temporary marriage. In the prohibitions of marriage, views on the creation of the womb through illicit intercourse and marriage with women of the Book differ. There is a difference in the supplies and functions of marriage, the issues of dowry and its amount, the payment of expenses and alimony, as well as the issue of looking, especially looking at a girl with whom he intends to marry, and some of the rules of intercourse.

کلیدواژه‌ها English

Verses of the rules of marriage
interpretation
jurisprudence
sects
قرآن کریم(ترجمه مهدی الهی قمشه ای)
 ابن منظور، محمد بن مکرم (1405ق): «لسان العرب»، قم: نشر ادب الحوزه.
 امینی، عبدالحسین (1353): «الغدیر»، ترجمه جمال موسوی، بی‏جا: نشر ایرانمهر.
 اصبحی، مالک بن انس (1406): «الموطأ»، تحقیق محمد فؤاد عبد الباقی، بی‏جا: دار احیاء التراث العربی.
امینی تهرانی، محمد، میردامادی نجف آبادی، سیدعلی، عباسی، فرهاد، عباس، سیدعلی(1402): «بررسی مسئله صوت حسن و تحزین در روایات فریقین»، مطالعات قرائت قرآن، 11(20)، 203-231. doi: 10.22034/qer.2023.845810.22034/qer.2023.8458
 اندلسی، ابن رشد (1415): «بدایه المجتهد و نهایه المقتصد»، تصحیح خالد عطار، بیروت: دار الفکر.
 ابن جزی، محمد بن احمد (1416): «التسهیل لعلوم التنزیل»، تحقیق عبدالله خالدی، بیروت: دار الأرقم، چاپ: اول.
 ابن عاشور، محمد بن طاهر (بی‏تا): «التحریر و التنویر»، چاپ: اول بیروت: مؤسسه التاریخ.
 آلوسی، محمود (1415): «روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم»، تحقیق علی عبد الباری عطیّه، چاپ: اول، بیروت: دار الکتب العلمیّه.
 بخاری، محمد بن اسماعیل (1401): «صحیح البخاری»، بی‏جا: دارالفکر.
 بغوی، حسین بن مسعود (1420): «معالم التنزیل فی تفسیر القرآن»، تحقیق عبد الرزاق المهدی، چاپ: اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
 بیضاوی، عبدالله بن عمر (1418): «انوار التنزیل و اسرار التأویل»، چاپ: اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
 ثعلبی، ابو اسحاق احمد بن ابراهیم (1422): «الکشف و البیان عن تفسیر القرآن»، تحقیق ابو محمد بن عاشور، چاپ: اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
 جوهری، اسماعیل بن حماد (1407): «الصحاح»، تصحیح احمد عبدالغفور (عطار)، چاپ: چهارم، بیروت: دارالعلم للملایین. 
 جباران، محمدرضا (1383): «ازدواج با بیگانگان»، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
 جصاص، ابوبکر احمد بن علی (1405): «أحکام القرآن»، تحقیق محمد صادق قمحاوی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
 حاکم نیشابوری ابوعبدالله (بی‏تا): «المستدرک»، تحقیق یوسف عبد الرحمن المرعشلی، بیروت: دارالمعرفه.
 حسینی روحانی، صادق (1412): «فقه الصادق؟ع؟»، چاپ: اول، قم: دار الکتاب.
 حلی، حسن بن یوسف (علامه حلی) (بی‏تا): «تذکره الفقهاء (ط.ق)»، چاپ اول، قم: مؤسسه آل البیت، 1388ق. 
 حلی، حسن بن یوسف (1413): «مختلف الشیعه فی احکام الشریعه»، چاپ: دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
 حنفی، ابن عابدین (1415): «حاشیه ردّ المحتار علی الدر المختار»، بیروت: دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع.
 دمشقی، ابن کثیر اسماعیل بن عمرو (1419): «تفسیر القرآن العظیم»، تحقیق محمد حسین شمس الدین، چاپ: اول، بیروت: دار الکتب العلمیه.
 ذهبی، محمد بن احمد (1382): «میزان الإعتدال»، تحقیق علی محمد بجاوی، چاپ: اول، بیروت: دار المعرفه.
 رازی، عبدالرحمن ابن ابی حاتم (1419ق): «تفسیر القرآن العظیم»، به تصحیح اسعد محمد طیب، (چاپ سوم)، ریاض: مکتبه نزار مصطفی الباز.
 رازی، فخرالدین (1420): «التفسیر الکبیر»، چاپ: سوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی. 
 زحیلی، وهبه (بی‏تا): «الفقه الاسلامی و ادلته»، دمشق: دار الفکر.
 زحیلی، وهبه (1418): «تفسیر المنیر فی العقیده و الشریعه و المنهج»، (چاپ دوم)، بیروت: دار الفکر المعاصر.
 زمخشری، محمود (1407): «الکشاف عن حقائق التنزیل»، تحقیق محمد عبدالرحمن مرعشلی، چاپ : سوم، بیروت: دار الکتاب العربی.
 سایس، محمد علی (بی‏تا): «تفسیر آیات الأحکام»، تحقیق ناجی ابراهیم سویدان، چاپ: اول، بیروت: مکتبه العصریه.
 سبحانی، جعفر (1417): «نظام النکاح فی الشریعه الاسلامیه الغرّاء»، چاپ : اول، قم: مؤسسه نشر امام صادق؟ع؟ 
 سدیس، محمد بن عبدالعزیز (1425): «مقدمات النکاح (دراسه المقارنه)»، مدینه: الجامعه الإسلامیه بالمدینه المنوره. 
 سرخسی، شمس الدین (1406): «المبسوط»، بیروت: دار المعرفه.
 سیوری، فاضل مقداد (1419): «کنز العرفان فی فقه القرآن»، تحقیق سید محمد قاضی، چاپ: اول، تهران: مجمع تقریب مذاهب اسلامی.
 سیوطی، جلال الدین (بی‏تا): «الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور»، بیروت: دار المعرفه للطباعه و النشر، 
 شافعی، محمد بن ادریس (1403): «کتاب الأم»، چاپ: دوم، بی‏جا: دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع.
 شربینی، محمد بن احمد (1377): «مغنی المحتاج إلی معرفه معانی الفاظ المنهاج»، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
 شیبانی، احمد بن حنبل (بی‏تا): «المسند»، بیروت: دار صادر.
 طباطبایی، محمد حسین (1417): «المیزان فی تفسیر القرآن»، ترجمه مترجمان، چاپ: پنجم، قم: دفتر انتشارات مدرسین حوزه علمیه.
 طبرسی، فضل بن حسن (1360): «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»، ترجمه مترجمان، چاپ: اول، تهران: فراهانی.
 طبری، محمّد بن جریر (1412): «جامع البیان فی تفسیر القرآن»، چاپ: اول، بیروت: دار المعرفه. 
 طرابلسی، ابن براج (1406): «المهذب»، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
 طوسی، محمد بن حسن (بی‏تا): «التبیان فی تفسیر القرآن»، تحقیق احمد قصیر عاملی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی. 
 طوسی، محمد بن حسن (1407): «الخلاف»، قم: موسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
 طوسی، محمد بن حسن (بی‏تا): «المبسوط فی الفقه الإمامیّه»، تصحیح محمد تقی کشفی، تهران: المکتبه المرتضویّه لإحیاء الآثار الجعفریّه.
 عاملی، جعفر مرتضی (1423): «زواج المتعه»، چاپ: اول، بیروت: المرکز الإسلامی للدراسات.
 عکبری بغدادی، محمد بن محمد (1413): «المقنعه»، چاپ: اول، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
 عیاشی، محمد بن مسعود (1380): «تفسیر عیاشی»، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، چاپ: اول، تهران: چاپخانه علمیه.
 فاروقی، حارث سلیمان (1991م): «المعجم القانونی»، چاپ: سوم، بیروت: مطابع تیپو پرس.
 فاکر میبدی، محمد (1386ش): «باز پژوهی آیات فقهی قرآن»، چاپ: اول، تهران: سازمان انتشارات و پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
 قرطبی، محمد بن احمد (1364): «الجامع لأحکام القرآن»، چاپ: اول، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
 قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج (بی‏تا): «الجامع الصحیح (صحیح مسلم)»، بیروت: دار الفکر، 
 قلمونی، محمد رشید بن علی رضا (1990): «تفسیر المنار»، قاهره: الهیئه المصریه.
 قلعجی، محمد (1408ق): «معجم لغه الفقهاء»، چاپ: دوم، بیروت: دار النفائس.
 قمی، علی بن ابراهیم (1363): «تفسیر قمی»، چاپ سوم، تحقیق طیب موسوی جزائری، قم: دار الکتاب. 
 کاظمی، جواد بن سعد (1365): «مسالک الأفهام الی آیات الأحکام»، چاپ: دوم، تهران: کتاب فروشی مرتضوی.
 مصری، ابن نجیم (1418): «البحر الرائق»، چاپ: اول، بیروت: دار الکتب العلمیه.
 مطهری، مرتضی (1381): «نظام حقوق زن در اسلام»، چاپ: سی و دوم، تهران: صدرا.
 مغنیه، محمد جواد (1424): «تفسیر الکاشف»، چاپ: اول، تهران: دارالکتب العربی.
 مقدّسی، عبدالله بن قدامه (بی‏تا): «المغنی»، بیروت: دار الکتب العربی للنشر و التوزیع.
 موصلی، ابن اثیر (1364ق): «النهایه فی غریب الحدیث و الأثر»، به تحقیق طاهر احمد الزاوی، (چاپ چهارم)، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
 موسوی، علی بن حسین (سید مرتضی) (1415): «الإنتصار فی انفرادات الإمامیه»، چاپ: اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
 موسوی، محمد بن حسین (سید رضی) (1406): «حقائق التأویل فی متشابه التنزیل»، چاپ: اول، بیروت: دار الأضواء.
موسوی مقدم، سید محمد، مدرسی مصلی، سید منصوره(1398): «بررسی مقاله «نکاح و طلاق» از دایرهالمعارف قرآن لیدن»، قرآن پژوهی خاورشناسان، 14(26)، 157-175. doi: 10.22034/qkh.2019.2746
 نجفی، محمد حسن (بی‏تا): «جواهر الکلام فی شرح شرایع الإسلام»، تصحیح عباس قوچانی، چاپ: هفتم، بیروت: دار احیاء التراث العربی. 
 نووی، محی الدین (بی‏تا): «المجموع شرح المهذّب»، بی‏جا: دار الفکر.
 نوری طبرسی، حسین (1408): «مستدرک الوسائل»، چاپ دوم، بی‏جا: مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث.

  • تاریخ دریافت 27 مهر 1400
  • تاریخ بازنگری 01 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 06 آذر 1400
  • تاریخ انتشار 01 دی 1402