مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعه تطبیقی رابطه «رؤیت برهان رب» با «مخلَصین» در آیه 24 سوره یوسف از منظر تفسیری فریقین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
2 دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشکده اصول‌الدین، تهران، ایران.
چکیده
تفاوت در روش‏های تفسیری از موضوعاتی است که در تفاوت پاسخ‏های مفسران به سؤالات پیرامون آیات قرآن کریم تأثیرگذار است. از این جهت تطبیق تفاسیر در فهم بهتر از مراد برخی آیات قرآن مورد توجه است. یکی از سؤالاتی که در آیۀ 24 سوره یوسف مورد توجه قرار می‏گیرد، چیستی «برهان رب» است که حضرت یوسف با رؤیت آن از گناه به دور ماند و ارتباط آن با عبارت «مخلَصین» است که در انتهای آیه آمده‌است. مقاله حاضر در تلاش است تا با استفاده از تطبیق چند تفسیر از فریقین که از نظر روش تفسیر با یکدیگر تفاوت دارند، به ارزیابی پاسخ هر یک از تفاسیر به سؤال مذکور با در نظر گرفتن روش تفسیری بپردازد. در این مقاله از تفاسیر شیعه مجمع‏البیان، نورالثقلین، الکاشف و المیزان و از تفاسیر اهل سنت درالمنثور، کشّاف، المنیر و التحریر و التنویر انتخاب شده‌است. یکی از نتایج مقاله حاضر ویژگی‏ تفسیر المیزان در پاسخی است که به رابطۀ «برهان رب» و «مخلَصین» نسبت به دیگر تفاسیر داده‌است و ارتباط این دو را بیان می‏نماید در حالی که در برخی دیگر از تفاسیر ارتباطی میان این دو عبارت برقرار نکرده‏اند و یا ارتباط آن به خوبی بیان نشده‌است. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Relationship between "Beholding the proof of the Lord" and "Dedicated Servants" in Verse 24 of Surah Yusuf From the Exegetical Perspective of the Two Schools of Thought

نویسندگان English

Mohammad Javad Harati 1
Ilham Sadat Hejazi 2
1 Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of humanities, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran,
2 Ph.D. student, department of Qur’anic and Hadith Sciences, Faculty of Usul al-Din, Tehran, Iran,
چکیده English

The difference in exegetical methods is one of the issues that influence the difference in Qur’anic exegetes’ responses to questions concerning the verses of the Holy Qur’an. For this reason, it is necessary to apply a comparative exegetical method to better understand the meaning of some Qur'anic verses. One of the questions that is taken into consideration in verse 24 of Surah Yusuf [Qur’an 12] is what is the "proof of the Lord" seen by Prophet Yusuf that withheld him from sin, and it is related to the phrase "dedicated servants" that is mentioned at the end of the verse.
The present article tries to evaluate the answer of each of the Qur’anic exegeses to the aforementioned question by comparing several Qur’anic exegeses from the two schools of thought that differ from each other in terms of the exegetical methods while taking into account the exegetical method. In this article, Majma’ al-Bayān, Nūr al-Thaqalain, Al-Kāshif and Al-Mīzān from the Shia Qur’anic exegeses while Durr al-Manthūr, al-Kashhāf, Al-Munīr and Taḥrīr wa al-Tanwīr from the Sunni Qur’anic exegeses have been considered.
One of the findings of this research is the uniqueness of Tafsīr Al-Mīzān contrary to other Qur’anic exegeses, in the answer it has presented on the relationship between "the proof of the Lord" and "dedicated servants" and expresses the connection between the two, while in some other Qur’anic exegeses, a connection between these two terms has not established or has not been properly explained.

کلیدواژه‌ها English

Exegetical methods
two schools of thought
the proof of the Lord
dedicated servants
قرآن کریم، ترجمه علی مشکینی(۱۳۸۱): قم: انتشارات الهادی، چاپ دوم. 
 ابن عاشور، محمد بن طاهر(بی‏تا): «التحریر و التنویر»، بی‏نا. 
 ایازی، سید محمد علی(1414ه ق): «المفسرون، حیاتهم و منهجهم»، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. 
 بابایی، علی اکبر(139۱): «بررسی مکاتب و روش‏های تفسیری»، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و تهران: انتشارات سمت، چاپ اول. 
 بلوکی، افضل و محمدعلی مصلح‏نژاد(1399): «تحلیل مفهوم واژه‏های ربّ و برهان در آیه «لو لا ان رای برهان ربّه»، نشریه مطالعات تفسیری، شماره 41، 39-50. 
 جلیلی، سید جواد(1384): «معانی همّ و مشاهده برهان رب»، نشریه بینات، شماره 45، 30-43. 
 حویزی، عبد علی بن جمعه(1415ق): «تفسیر نورالثقلین»، قم: اسماعیلیان، چاپ چهارم. 
 ذهبی، محمد حسین(1381ه ق): «التفسیر و المفسرون»، قاهره: دارالکتب الحدیثه. 
-رجبی قدسی، محسن، اتحاد، سیده فرناز (1402): «بررسی انتقادی مقاله یوسف در دائرةالمعارف اسلام»، قرآن پژوهی خاورشناسان، 18(34)، 225-256. doi: 10. 22034/jqopv. 2023. 8447
 زحیلی، وهبة بن مصطفی(1418ق): «التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج»، بیروت: دار الفکر المعاصر، چاپ دوم. 
 زمخشری، محمود(1391): «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل»، ترجمه مسعود انصاری، تهران: انتشارات ققنوس، چاپ سوم. 
 سبحانی تبریزی، جعفر(1377): تفسیر آیات مشکل قرآن (4)/ «برهان رب» در سرگذشت یوسف، نشریه درس‏هایی از مکتب اسلام، شماره 4، 7-16. 
 سیوطی، جلال الدین(1404ق): «الدر المنثور فی تفسیر المأثور»، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی. 
 طباطبایی، سید محمد حسین(1417): «المیزان فی تفسیر القرآن»، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم. 
 طباطبایی، سید محمد حسین(1374ش): «ترجمه المیزان»، مترجم: سید محمد باقر موسوی همدانی، قم: انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم. 
 طبرسی، فضل بن حسن(1372): «مجمع‏البیان فی تفسیر القرآن»، تهران: انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم. 
 طبرسی، فضل بن حسن(1360): «ترجمه مجمع‏البیان فی تفسیر القرآن»، ترجمه مترجمان، تهران: انتشارات فراهانی، چاپ اول. 
عبده، حبیب و دشتی، محمد(2023): القرآن الکریم وآثار الإنابة إلى الله تعالى على الفرد والمجتمع. الدراسات القرآنیه المعاصره، 2(3)، 119-148. doi: 10. 22034/dqm. 2023. 8102
 معرفت، محمد هادی(1380): «التفسیر و المفسرون»، قم: التمهید. 
 مغنیه، محمد جواد(1424ق): «الکاشف»، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول. 
 مؤدب، سید رضا(1390): «روش‏های تفسیر قرآن»، قم: انتشارات دانشگاه قم، چاپ اول. 
 هراتی، محمد جواد و سید رضا مؤدب(1391): «بررسی تطبیقی روش‏های تفسیری فریقین در سازگاری عصمت حضرت داود؟ع؟  و خطای او»، فصلنامه مطالعات تفسیری، شماره 9. 

  • تاریخ دریافت 28 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 07 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 29 آذر 1402
  • تاریخ انتشار 01 دی 1402