مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

بررسی مبانی قرآنی شخصیت انسان با رویکرد تطبیقی اندیشه‌های تفسیری مقام معظم رهبری و آیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.
چکیده
از مهم‌ ترین مباحث انسان شناسی موضوع شخصیت است که تاکنون پژوهش های اندکی به بررسی آن از منظر قرآن کریم پرداخته‌اند . علاوه بر آن ، هر یک از نظریه پردازان با توجه به درک خود تعریف متفاوتی از شخصیت ارائه داده‌اند و همین مسئله ابهامات زیادی را در این حوزه بوجود آورده است. یکی از راه حل‌های از بین بردن ابهامات، مراجعه به متون دینی است، زیرا در این متون، می توان مبانی شخضیت انسان را استخراج نمود و به همه ساحت های وجودی اعم از مادی و غیرمادی پرداخت. در این مقاله با کاربست روش توصیفی- تحلیلی ، مبانی شخصیت انسان از منظر آموزه‌های قرآن کریم با رویکرد تطبیقی اندیشه های مقام معظم رهبری و آیت الله جوادی آملی بررسی شده است. یافته‌‌های تحقیق نشان می‌دهد شخصیت انسان به معنای ملکات نفسانی و به مثابه‌ی زیر ساخت و علت درونی رفتار انسان است که زمینه‌ های شکل‌گیری آن را بُعد درونی مثل مادی، ماورائی و محیط غیر قابل کنترل و بُعد بیرونی مثل محیط قابل کنترل و رفتارهای اختیاری انسان شکل می‌دهد که برخی اکستابی و برخی غیر اکستابیظف ولی تأثیرگذار است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Examining the Qur’anic Foundations of Human Personality with a Comparative Approach of the Exegetical Thoughts of the Supreme Leader and Ayatollah Javādi Ᾱmoli

نویسنده English

Ali Asghar Shoaei
Assistant Professor, Department of Qur’an and Hadith Sciences, University of Holy Qur’an Sciences and Education, Qom, Iran.
چکیده English

One of the most important topics in anthropology is the concept of personality, yet there has been limited research examining it from the perspective of the Qur’an. Moreso, each theorist has provided a different definition of personality based on their understanding, leading to significant ambiguities in this field. One of the solutions to eliminate these ambiguities is to refer to religious texts, as they can help extract the religious foundations of human personality and address all aspects of human existence, both material and immaterial. This article employs a descriptive-analytical method to examine the foundations of human personality from the teachings of the Qur’an, with a comparative approach to the exegetical thoughts of Ayatollah Sayyid Ali Khamenei and Ayatollah Abdullah Javādi Ᾱmoli. The findings of the research indicate that human personality, understood as moral qualities, serves as the underlying structure and internal cause of human behavior. Its formation is influenced by both internal factors, such as the material, metaphysical, and uncontrollable environment, and external factors, such as the controllable environment and voluntary behaviors, some of which are acquired while others are innate

کلیدواژه‌ها English

Qur’anic foundations
Personality
Comparative approach
Exegetical thoughts
Khamenei
Javādi Ᾱmoli
قرآن کریم، ناصر مکارم شیرازی.
ابن عطیه اندلسی، عبدالحق بن غالب (1422): «المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز»،‌بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (1419): «تفسیر القرآن العظیم»، بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن منظور، ابو الفضل، جمال الدین، محمد بن مکرم (1414): «لسان العرب»، بیروت: دار الفکر، بیروت، سوم.
أبو البقاء أیوب بن موسی الحسینی الکفوی (1419): «الکلیات، فصل العین»، بیروت: مؤسسة الرسالة.
ابو الحسین، احمد بن فارس بن زکریا (1404): «معجم مقائیس اللغة»، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
ابوحیان، محمد بن یوسف (1420)، «البحر المحیط فی التفسیر»، بیروت: دار الفکر.
اتکینسون هلیگارد، ریتاآل (1384): «زمینه روان‌شناسی»، تهران: محمد تقی براهنی، کتاب صنوبر.
استوتزل، ژان (1385): «روان‌شناسی اجتماعی»، تهران: علی محمد کاردان، سمت.
استیونسن، لسلی (1363): «هفت نظریه درباره طبیعت انسان»، تهران: بهرام محسن پور، علامه طباطبایی.
آلن، آ. رأس (1378): «روان‌شناسی شخصیت»، تهران: سیاوش جمالفر، روان.
آلوسی سید محمود (1415): «روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم»، بیروت: دارالکتب العلمیه.
لهی، عباس(1401): «تحلیل انتقادی بر مقاله شخصیت پیامبر اکرم (ص) در دائرةالمعارف قرآن لیدن»، قرآن پژوهی خاورشناسان، 17(33), 83-106 10.22034/jqopv.2023.7604
بدالعلی‌پور، آرش و بساک، اسماعیل (1399): «شخصیت شناسی و ارتباط آن در رفتار سازمانی»، پنجمین کنفرانس بین‌المللی نوآوری و تحقیق در علوم تربیتی، مدیریت و روان‌شناسی، تهران.
بهجت پور، عبدالکریم (1392): «تفسیر تنزیلی (به ترتیب نزول) مبانی اصول قواعد و فواید»، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول.
ثعلبی نیشابوری ابو اسحاق احمد بن ابراهیم (1422): «الکشف و البیان عن تفسیر القرآن»، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
جاسبی، عبدالله؛ محمدنوربخش لنگرودی، محسن (1376): «مبانی رفتار انسان از دیدگاه اسلام»، مجله اقتصاد و مدیریت، شماره 3(پیاپی 34)، صص 20-5.
جمشیدی، محمدحسین (1383): «مبانی و تاریخ اندیشه نظامی‌در جهان»، تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اول.
جوادی آملی، عبدالله (1388): «تفسیر تسنیم» قم: اسرا، چاپ هشتم.
جوادی آملی، عبدالله (1383): «توحید در قرآن» قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1384 آ): «فطرت در قرآن»، قم: اسراء، چاپ سوم.
جوادی آملی، عبدالله (1384 ب): «حیات حقیقی انسان در قرآن»، قم: اسراء، چاپ دوم.
جوادی آملی، عبدالله (1389 ب): «تفسیر انسان به انسان» قم: اسراء، چاپ پنجم.
جوادی آملی، عبدالله (1389 ج): «جامعه در قرآن»، قم: اسراء، چاپ سوم.
جوادی آملی، عبدالله (بی‌تا): «سروش هدایت»، قم: اسراء، چاپ پنجم.
جوادی آملی، عبدالله (1380): «مبادیاخلاق در قرآن (تفسیر موضوعی)»، قم: اسراء، چاپ چهارم.
جوانشیر، عباس، شجاعی، محمد صادق، زارعان، محمد جواد(1400): «نقش اراده و اختیار در پدیدآیی و تحول شخصیت»، قرآن و علم، 15(28), 176-210. 10.22034/qve.2021.5939
حسنی، سید حمید رضا، و علی پور، مهدی (1385): «جایگاه‌شناسی علم اصول»، قم: انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
حقی بروسوی اسماعیل (بی‌تا): «تفسیر روح البیان»، بیروت: دارالفکر.
خامنه‌ای سیدعلی (1387): «از ژرفای نماز»، قم: دفتر نشر و فرهنگ اسلامی.
خطیب عبدالکریم (بی‌تا): «التفسیر القرآنی للقرآن»، بیروت: دار الفکر العربی.
راجرز، کارل (1370): «گروه‌های رویارویی: بحثی در روان درمانی گروهی»، مترجم فرهاد ماهر، تهران: رشد.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412): «مفردات ألفاظ القرآن»، بیروت: دار القلم.
رضاییان، علی و نیسیانی، علی عبداللهی (1392): «ارائه و تبیین مدل سیستمی رفتار انسان از منظر قرآن کریم»، چشم‌اندازمدیریت دولتی، شماره 16، صص 113-89.
رضائیان، علی (1381): «مبانی مدیریت رفتار سازمانی»، تهران: سمت، چاپ سوم.
رضائیان، علی (1387): «مبانی سازمان و مدیریت»، تهران: سمت.
رفیعی آتانی، عطاءالله؛ سبحانی، حسن (1391): «علوم انسانی اسلامی‌به مثابه کاشفیت عقلانی»، حکمت اسراء، شماره 12، صص 50-29.
زحیلی وهبة بن مصطفی (1418): «التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج»‌، بیروت: دار الفکر المعاصر، چاپ دوم.
ساعتچی، محمود (1375): «روانشناسی کاربردی برای مدیران در خانه، مدرسه و سازمان (با تاکید بر مباحث روان‌شناسی صنعتی و بالینی)»، تهران: مؤسسهنشر و ویرایش، دوم.
سبزواری نجفی، محمد بن حبیب الله (1419): «ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن»، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
شاملو، سعید (1374): «مکتب‌ها و نظریه‌ها در روان‌شناسی شخصیت»، تهران: رشد.
شبر، سید عبد الله‌(1407): «الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین»، کویت: مکتبة الألفین.
شعاری نژاد، علی اکبر (1385): «نگاه نو به روانشناسی انسان سالم (سفری کوتاه در شخصیت انسان)»، تهران: انتشارات اطلاعات.
شفیع آبادی، عبدالله (1365): «نظریه مشاوره و روان درمانی»، تهران: بی‌تا.
شولتز، دوان (1389): «نظریه‌های شخصیت»، مترجم یوسف کریمی و همکاران، ارسباران، تهران: چاپ هشتم.
صاعدرازی، محمدحسین(1402): «بررسی جایگاه تربیت، بر اساس اهداف حکومت در قرآن»، قرآن و علم، 17(33), 315-342 10.22034/qve.2024.9071
ضیائی فر، سعید (1385): «پیش درآمدی بر مکتب‌شناسی فقهی»، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
طباطبایی، سید محمد حسین (1417): «المیزان فی تفسیر القرآن»، قم: دفتر انتشارات اسلامیجامعه‌ی مدرسین، چاپ پنجم.
طبرسی، فضل بن حسن (1372): «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»، تهران: انتشارات ناصر خسرو، چاپسوم.
طبری، ابو جعفر محمد بن جریر (1412): «جامع البیان فی تفسیر القرآن»، بیروت: دارالمعرفه.
طریحی، فخر الدین (1416): «مجمع البحرین»، تهران: کتابفروشی مرتضوی، چاپ سوم.
طوسی، محمد بن الحسن (1407): «تهذیب الأحکام (تحقیق خرسان)»، تهران: دار الکتب الإسلامیه، چاپچهارم.
طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا): «التبیان فی تفسیر القرآن»، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
عباس نژاد، محسن (1385): «قرآن و طب»، مشهد: مؤسسه انتشاراتی بنیاد پژوهشهای قرآنی حوزه و دانشگاه.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1410): «کتاب العین»، قم: هجرت، چاپ دوم.
فیروز آبادی، سید حسن (1391): «برداشتی از اندیشه دفاعی حضرت امام خامنه‌ای (مد ظله العالی) در حاکمیت ج.ا.ا»، تهران: انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.
فیومی، احمد بن محمد مقری (بی‌تا): «المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی»، قم: منشورات دار الرضی.
قلی پور، آرین (1380): «جامعه‌شناسی سازمانها: رویکرد جامعه شناختی به سازمان و مدیریت»، تهران: سمت.
59.    قوامی، سید صمصام الدین، نوبری، علیرضا(1396): «معناشناسی سازمان با رویکرد قرآنی»، قرآن و علم، 10(19), 103-118
کلینی، محمد بن یعقوب (1407): «الکافی»، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مازلو، آبراهام (1367): «انگیزش و شخصیت»، مترجماحمد رضوانی، مشهد: آستان قدس رضوی.
مازلو، آبراهام (1371): «افق‌های والاتر از فطرت انسان»، احمد رضوانی، مشهد: آستان قدس رضوی، چاپ دوم.
ماهینی، سلمان، قراملکی، سکینه، فرامرز، احد (1394): «دلالت‌های تربیتی مفهوم قرآنی «شاکله» بر اساس رهیافت علامه طباطبایی در تفسیر المیزان»، دوفصلنامه پژوهشی علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، سال سوم، شماره 4، صص 58-35.
مسترحمی، سید عیسی(1400): «مستندات قرآنی بایسته‌های شادی در دیدگاه مقام معظم رهبری (مدظله)»، قرآن و علم، 15(29), 186-211. 10.22034/qve.2022.6648
محمدزاده، عباس و مهروژان، آرمن (1375): «رفتار سازمانی، نگرش اقتضایی»، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
مراغی، احمد بن مصطفی (بی‌تا): «تفسیر المراغی»، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
مصطفوی، حسن (1430): «التحقیق فیکلمات القرآن الکریم»، بیروت: دار الکتب العلمیة، سوم.
مطهری، مرتضی (1378): «مجموعه آثار»، تهران: صدرا.
مغنیه، محمد جواد (1424): «تفسیر الکاشف»، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
منطقی، محسن و دیگران (1398): «فهم رفتار سازمانی مبتنی بر فق»، نشریه مدیریت فرهنگ سازمانی، دوره 17، ش 2، صص 316-299.
مؤدب، سیدرضا (1393): «مبانی تفسیر قرآن»، قم: نشر دانشگاه، چاپ سوم.
مورهد، گریفین (1388): «رفتار سازمانی، سیدمهدی الوانی»، مترجم غلامرضا معمارزاده، تهران: مروارید.
موسوی جلال، زهرا؛ ملکی، یدالله (۱۳۹3): «شاخصه‌های رفتار سازمانی از نگاه قرآن»، دومین کنفرانس بین المللی مدیریت و اقتصاد و علوم انسانی، تعداد صفحات:13.
میبدی، احمد بن محمد (1371): «کشف الأسرار و عدة الأبرار»، تهران: انتشارات امیر کبیر، چاپپنجم.
نیک صفت، ابراهیم (1382): «بررسی تطبیقی روش‌شناسی نظریه‌پردازان شخصیت کامل در غرب و اسلام»، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت معلم تهران.
نیک صفت، ابراهیم (1386): «روش‌های سنجش شخصیت از نگاه دین و روان‌شناسی»، دو فصلنامه مطالعات اسلام و روان‌شناسی، سال اول، شماره 1، صص 185-149.
هاینز وی ریچ، و هرولد کونتز (1388): «اصول مدیریت (چشم انداز جهانی)»، علی پارسائیان، تهران: ترمه.
وِیتن، وِین (1389): «روان‌شناسی عمومی، و تلخیص یحیی سید محمدی»، تهران: نشر روان.
یان کریستنسن، هاگ واگنر، سباستین هالیدی (1385): «روان‌شناسی عمومی»، مترجم رحیم میردریکوندی، ابوالقاسم بشیری، جمشید مطهری، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

  • تاریخ دریافت 15 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 01 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 02 آبان 1402
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403