مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

بررسی تطبیقی آرای علامه محمدحسین طباطبایی و دکتر محمود البستانی در تفسیر ساختاری سوره غافر از سوَر حوامیم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران
2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث،دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
 تفسیر ساختاری قرآن، روش و شیوه فهم متن آسمانی ازجمله حوزه‌های نوین و جذاب در عرصه مطالعات دانشگاهی معاصر بوده و در چند دهۀ اخیر فراوانی چشمگیری داشته و مفسران و محققان بسیاری در این حوزه پا به عرصه نهاده‌اند. این روش در پی کشف مقصد نص الهی بوده و آن را مرهون شناخت عمیق غرض و موضوع سوره می‌داند. بخشی از بررسی‌های علمی یک روش از گذر مقایسۀ و تطبیق آن با دیگر روش‌های علمی صورت می‌پذیرد. بدین لحاظ، این پژوهش و روش تحقیق نوآورانه ملاک محور و پرسش نهاد «استنطاقی»، با هم سنجی و تطبیق روش‌ها، تکمله‌ای کاربردی بر بررسی تطبیقی روش تفسیری مفسّران است و در نحوه انجام کار از گذر فرو گرفت اندیشه‌ها، مبانی، منابع، ابزار، قواعد و معیارهای رویکردی تفاسیر جامع و ساختاری آثار دو دیدگاه کمابیش مشابه و مشترک، تفسیر جامع المیزان علامه طباطبایی و تفسیر ساختاری و البنائی دکتر محمود بستانی به بررسی تطبیقی آرای آنان پرداخته و با در نظر گرفتن ضرورت کشف اشتراکات و افتراقات عملکردی، بعنوان ملاک بنیادین و کارگشا در تفسیر تطبیقی، قواعد نظری و عملی ایشان در مناسبات، تنسیقات، کشف اغراض آیات و موضوعات حاکم بر مقاطع و فصول سوره غافر، بعنوان یک مصداق از سوره های حوامیم معلوم نموده، و در جهت تولید و توسعه مفاهیم نوین و ایجاد یک روش ترکیبی از اقسام روشها و گرایش های تفسیری، با ساخت زبان و ادبیات مشترک و نوین جامع ساختاری، به کشف و فهم صحیح و مؤثر در معانی و اسرار تفسیری سوره بیانجامد و الگوی جدید و دستاورد کامل خویش را به عرضه نمایش و اشتراک گذارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Views of Allamah Muhammad Hussein Ṭabāṭabāī and Dr. Maḥmūd Al-Bastānī on the Structural Interpretation of Surah Ghafir from the Hawāmīm Chapters

نویسندگان English

Seyyed Mustafa Manaqib 1
Nasser Neistani 2
Hossein Pirake 3
1 Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Payam Noor University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Payam Noor University, Tehran, Iran.
3 PhD student of Quran and Hadith Sciences, Payam Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

The structural interpretation of the Qur'an, as a method of understanding the divine text, has emerged as one of the innovative and attractive fields in contemporary academic studies, gaining significant attention in recent decades. Many exegetes and researchers have ventured into this domain. This method seeks to uncover the intended purpose of the divine text and considers a deep understanding of the intent and subject of the surah essential to achieving this goal. Part of the scientific examination of any method is conducted through comparison and alignment with other scientific approaches. In this regard, the current study employs an innovative "interrogative" method based on criteria and inquiry. By comparing and contrasting various methods, it offers a practical complement to the comparative study of exegetical approaches. The study examines, through an in-depth analysis, the ideas, foundations, sources, tools, rules, and criteria of two relatively similar and shared comprehensive and structural interpretative approaches: Allamah Ṭabāṭabāī’s Tafsīr Al-Mīzān and Dr. Maḥmūd Al-Bastānī’s structural exegesis (Al-Tafsir al-Bināʾī). The study conducts a comparative analysis of their views, focusing on the necessity of identifying commonalities and differences in their approaches, which serve as fundamental and constructive criteria in comparative interpretation. The study highlights their theoretical and practical principles regarding the relationships, connections, and discovery of the purposes of verses and overarching themes in different sections of Surah Ghāfir, as an example from the Hawāmīm Surahs. It aims to develop and expand new concepts by creating a unified, innovative, and comprehensive structural approach that combines different methods and interpretative tendencies. This, in turn, facilitates a correct and effective understanding of the meanings and secrets of the Qur'anic interpretation, offering a new model and a complete outcome to be shared and displayed for future study.

کلیدواژه‌ها English

Structural interpretation
Comparative study
Ṭabāṭabāī
Bastānī
Similarities
Differences
Surah Ghafir
قرآن کریم.
ألأوسی، علی (1370): «روش علامه طباطبایی در تفسیر المیزان»، تهران: نشر بین الملل، چاپ اول.
البستانی، محمود (۱۳۸0): «التفسیر البنائی للقرآن الکریم»، مشهد: مؤسسه الطبع انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول.
ابن منظور، محمد بن مکرم (۱۴۱۴): «لسان العرب»، بیروت: دار صادر، چاپ سوم.
بابایی، علی اکبر و دیگران (۱۳۸۵): «روش شناسی تفسیر قرآن»، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، جلد ۲.
حسینی طهرانی، محمدحسین (1426): «مهرتابان»، مشهد: نور ملکوت قرآن.
حوّی، سعید (1985): «الأساس فی التفسیر»، قاهره: دار السلام، طبع 6.
خامه گر، محمد (1386): «نظریه هدفمندی سوره‌ها؛ مبانی و پیشینه»، فصلنامه پژوهشهای قرآنی، دوره 13، صص 51-52.
رجبی، محمود (1396): «روش تفسیر قرآن»، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، چاپ نهم.
رضایی اصفهانی، محمدعلی و نصیری، علی و کلانتری، ابراهیم و بهجت پور، عبدالکریم و کمالی، علیرضا (1383): «تفسیر موضوعی قرآن کریم»، انتشارات قم: دفتر نشر معارف.
سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن (1996): «الإتقان فی علوم القرآن»، لبنان: دار الفکر، طبع 1.
شاکر، محمد کاظم (۱۳۸2): «مبانی و روشهای تفسیری»، قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
شاکری، سیمین دخت (1381): «نقش سیاق در تفسیر جامع البیان عن تأویل آی القرآن»، نشریه نور مگز: علوم انسانی الزهرا، دوره 12، شماره: 41.
شکرانی، رضا و محققیان، زهرا (۱۳۹۴): «روش‌شناسی توصیفی تفسیر المیزان براساس تحلیل محتوای سوره غافر»، فصلنامه مطالعات تفسیری، دوره 6، شماره ۲۳، صص ۲۰۰ - ۱۸۳.
طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳75): «ت‍رجم‍ه ت‍ف‍سی‍ر آلمی‍زان، سیدم‍ح‍م‍دب‍آق‍رم‍وسوی ه‍م‍دانی»، قم: دفتر انتشارات اسلامی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
عرب، مرتضی و اسدی خانوکی، زهرا و صباحی، حمید (آذر 1400): «مقایسه تطبیقی تفسیر ساختاری با نقد فرمالیستی»، مشهد: دانشگاه فردوسی، دوره 53، شماره 2، شماره پیاپی 107.
علاء الدین علی المتقی بن حسام الدین الهندی (۱۳۸۹): «کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال»، مکتبة التراث الإسلامی.
قائمی نیا، علیرضا (1393): «بیولوژی نص (نشانه شناسی و تفسیر قرآن)»، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ 2.
قراملکی، احد فرامرز، احد (1380): «روش شناسی مطالعات دینی»، مشهد: دانشگاه علوم رضوی.
ناصری کریموند، امان اله و بستانی، قاسم (1398): «نقش ارتباط معنایی آیات در تفسیر المیزان با رویکردی بر قرینۀ سیاق»، پایگاه سیولیکا: فصلنامه سراج منیر، مقاله 6، دوره 10، شماره 36 مهر.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407): «الکافی»، دار الکتب الإسلامیة، تهران: رقم الطباعة، الرابعة.
مؤدب، سید رضا؛ (۱۳۹6): «مبانی تفسیر قرآن»، قم: دانشگاه قم.
مؤدب، سیدرضا و موسوی مقدم، محمد (زمستان 1388): «اهم مبانی تفسیر قرآن از نظر مفسران شیعه»، فصلنامه علمی پژوهشی شیعه، سال هفتم، شماره 28
معرفت، محمدهادی (1418): «التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب»، مشهد: اْلجامعةالرضویة للعلوم االإسلامیة.

  • تاریخ دریافت 29 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 06 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 19 اردیبهشت 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403