مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

بررسی تطبیقی تفسیر ساختاری قرآن کریم بر اساس آرای بستانی و علّامه طباطبایی مطالعه موردی؛ سورۀ یس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، تبریز، ایران
2 دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات عرب، دانشگاه شهید مدنی آدربایجان، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، تبریز، ایران
3 دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه اراک، اراک، ایران
چکیده
گروهی از مفسّران بر این باورند که تمام سوره‏های قرآن واجد پیام مخصوص به خود هستند و ازاین‌جهت بین هر سوره با سایر سوره‏های قرآن تفاوت جدی وجود دارد. محمود بستانی، ادیب عراقی، ازجمله مفسّرانی است که از این منظر به تفسیر قرآن پرداخته و سوره «یس» را با این سبک و سیاق تفسیر و بررسی نموده و معتقد است، پیام و محور مرکزی سورۀ «یس» آیۀ <وَسَوَاءٌ عَلَیْهِمْ أَأَنذَرْ‌تَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْ‌هُمْ لَا یُؤْمِنُونَ> است؛ ازاین‏رو تمام آیات سورۀ «یس» را در این راستا تفسیر نموده است. آیه شریفه، بیانگر این پیام مرکزی است که کفّار به حدّی از عدم قابلیت رسیده‏اند که انذار رسول‏ خدا نسبت به آن‌ها هیچ تأثیری ندارد. وی معتقداست سورۀ «یس»، بسط و تفصیل این آیه شریفه است. بستانی با استفاده ‏از سازوکارهای‏ ادبی و بلاغی دیدگاه خود را تبیین نموده است. علامه طباطبایی؟ره؟ نیز در آغاز تفسیر هر سوره، هدف کلی سوره را مطرح کرده و تفسیر خود را بر آن استوار می‏کند. وی برخلاف بستانی معتقد است که سورۀ یس به اصول عقاید پرداخته و به ترتیب بیانگر سه اصل نبوت، توحید و معاد است. پرواضح است که اختلاف دیدگاه این دو مفسّر در تشخیص پیام و ساختار سوره، منجر به اختلاف در تفسیر آیات قرآن گردیده ‏است. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی به واکاوی و بررسی دیدگاه بستانی و علامه طباطبایی در زمینۀ ساختار سوره‏‌ی یس و تأثیر آن در نحوۀ تفسیر این سوره پرداخته است و می‏کوشد ویژگی‏ها و امتیازات هر یک را بیان نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Structural Exegesis of the Holy Qur'an based on the opinions of Al-Bastānī and Allamah Ṭabāṭabāī: A Case Study of Surah Yasin

نویسندگان English

Seifali Zahedifar 1
Ameneh Mosavi Shajari 2
Sayyed Majid Nabavi 3
1 Associate Professor, Department of Qur'anic and Hadith Sciences, Shahid Madani University of Azerbaijan, Faculty of Theology and Islamic Studies, Tabriz, Iran
2 PhD in Arabic Language and Literature, Shahid Madani University of Azerbaijan, Faculty of Theology and Islamic Studies, Tabriz, Iran
3 PhD in Qur'an and Hadith Sciences, Arak University, Arak, Iran
چکیده English

A group of Qur’anic exegetes believes that each Chapter of the Qur'an possesses its own specific message, indicating a significant difference between one Chapter to the others. Maḥmūd Al-Bastānī, an Iraqi scholar, is among those who have interpreted the Qur'an from this perspective. He analyzes and interprets “Surah Yasin” in this manner, asserting that the central message and focus of this Surah is its tenth verse: “It is the same to them whether you warn them or do not warn them, they will not have faith”. Therefore, he interprets all the verses of “Surah Yasin” in this context. This noble verse indicates a central message: that the disbelievers have reached such a degree of unawareness that the warning of the Messenger of God does not affect them. He believes that “Surah Yasin” expands upon and elaborates on this noble verse. Al-Bastānī expounds his views using literary and rhetorical mechanisms. In contrast, Allamah Ṭabāṭabāī introduces the overall purpose of each Surah at the beginning of his commentary and bases his interpretation on it. Unlike Al-Bastānī, he believes that “Surah Yasin” addresses fundamental beliefs, sequentially outlining three principles: Prophethood, Monotheism, and Resurrection. It is clear that the differing viewpoints of these two Qur’anic exegetes regarding the message and structure of the Surah have led to variations in their interpretations of the Qur'anic verses. This research employs a descriptive-analytical method to explore and examine the perspectives of Al-Bastānī and Allamah Ṭabāṭabāī concerning the structure of “Surah Yasin” and its impact on the interpretation of this Surah, aiming to articulate the features and distinctions of each.

کلیدواژه‌ها English

Surah objective
Surah Yasin
Structural exegesis
Bastānī
Ṭabāṭabāī
قرآن کریم.
ابن‏حبان، محمد بن احمد (1412 ق): «الصحیح»، تحقیق شعیب الارنوط، بیروت: مؤسسه الرساله.
ابن‏حنبل، احمد (1421 ق): «المسند»، تحقیق شعیب الأرناووط، بیروت: مؤسسة الرساله، چاپ اول.
ابن‏عاشور، محمد الطاهر (1420 ق): «التحریر و التنویر»، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
بابایی، علی اکبر؛ عزیزی‏کیا، مجتبی؛ روحانی راد، مجتبی (1385): «روش شناسی تفسیر قرآن»، تهران: سمت.
بستانی، محمود (1380): «التفسیر البنائی للقرآن الکریم»، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول.
بستانی، محمود (1422 ق): «المنهج البنایی فی التفسیر»، بیروت: دارالهادی.
بیهقی، ابی‏بکر، احمد بن‏حسین بن‏علی (1414 ق): «سنن بیهقی»، تحقیق محمدبن القادر عطا، مکه: دارالبازف.
بیهقی، ابی‏بکر، احمد بن‏حسین بن‏علی (1416 ق): «شعب الایمان»، تحقیق محمد السعید بسیونی زغلول، بیروت: دار الکتب العلمیه.
حرّ عاملی، محمدبن علی (1417 ق): «وسائل الشیعه فی تحصیل مسائل الشریعه»، مؤسسه آل البیت.
حسن نیا، علی؛ خاتمی، محسن؛ شیخی، سمیه (1400 ش): «بررسی رهیافت‌های استدلالی علامه طباطبایی و مصطفی مسلم در غرض‌یابی محتوایی سوره یس»، فصلنامه مطالعات قرآن، ش 48، صص 443 -467.
حسنی بافرانی، طلعت؛ امامی، معصومه (1397 ش): «ضابطه‌مندی تفسیر ساختاری در تفاسیر المیزان، الأساس فی‌القرآن و فی ظلال‌القرآن»، مجله پژوهش های تفسیر تطبیقی، ش 2، صص 147-196.
حوی، سعید (1409 ق): «الاساس فی التفسیر»، قاهره: دارالسلام.
دارمی، عبدالله بن عبدالرحمن (1407 ق): «السنن الدارمی»، تحقیق: فؤاد احمد زمرلی، بیروت: دارالکتاب العربی.
زاهدی فر، سیفعلی (1396): «بررسی تناسب معنایی آیات 19-16 قیامت»، مجله مطالعات تفسیری، ش 29، صص 161-170.
زمانی، محمد حسن (1389): «قرآن و مستشرقان»، قم: بوستان کتاب.
الساعدی، محمد (1424): «محمود البستانی»، عراق-نجف: دارالکفیل.
سید قطب، سید بن قطب بن ابراهیم حسین (1425 ق): «فی ظلال القرآن»، بیروت: دارالشروق.
شوکانی، محمدبن علی (1973): «نیل الاوطار»، بیروت: دار الجیل.
صادقی، حسن؛ قوجانی خامنه، مریم (1394 ش): «بررسی تطبیقی مقاصد سور از دیدگاه تفسیر المیزان و فی ظلال القرآن»، دو فصلنامه اندیشه های قرآنی متفکران معاصر، ش 113، صص 7-32.
صدوق، محمد بن علی (1368 ش)، «ثواب الاعمال و عقاب الاعمال»، قم: منشورات الشریف الرضی، چاپ اول.
طباطبایی، محمد حسین (1376)، «المیزان فی تفسیر القرآن»، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، قم: نشر جامعه مدرسین حوزه علمیه.
طبرانی، أبوالقاسم‏ سلیمان ‏بن‏أحمد (1400 ق): «معجم الکبیر»، تحقیق‏حمدی عبد المجید السلفی، مطبعة الوطن العربی.
غروی، سعیده (1394): «تفسیر ساختاری سوره یس با تأکید بر تفسیر المیزان»، مجله مطالعات تفسیری، ش 21، صص 103-122.
فضل الله، محمدحسین (1419): «تفسیر من وحی القرآن»، بیروت: دارالملاک.
قضاعی، محمد بن‏سلامه (1405): «مسند الشهاب»، بیروت: مؤسسه الرساله.
نکونام، جعفر (1380): «درآمدی بر تاریخ گذاری قرآن»، قم: انتشارات هستی‏نما.
مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1373): «تفسیر نمونه»، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ سی‏ویکم.

  • تاریخ دریافت 21 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 06 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 06 مهر 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403