مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

نقد و بررسی تطبیقی داستان حضرت ایوب (علیه السلام) در عهد قدیم و قرآن کریم (با تأکید بر روایات تفسیری فریقین)

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسنده
استادیار گروه معارف اسلامی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
از شخصیت‌هایی که قرآن کریم و کتاب مقدس (عهد قدیم) به صورت مشترک از او یاد کرده‌اند، حضرت ایوب (علیه السلام) است که در فرهنگ اسلامی، نمادی از صبر و شکیبایی است که امتحان الهی را از سر می‌گذراند و با تعابیری همچون «صابر»، «نعم العبد» و «أوّاب» از او یاد می‌شود. روایت گری کتاب مقدس از او با قرآن کریم متفاوت است، در بخش عهد قدیمِ کتاب مقدس، وی بنده‌ای مؤمن است که مقام نبوت ندارد و به سبب تسلط شیطان بر او دچار مصیبت و بیماری می‌شود و با ناشکیبایی این دوران را می‌گذارند. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی، ضمن مطالعه تطبیقی میان قرآن و عهد قدیم در داستان حضرت ایوب (علیه‌السلام)، شکل و محتوای این داستان را در دو کتاب بررسی کرده است. سبک بیان و محتوای این دو کتاب در داستان ایوب بسیار متفاوت است. افزون بر این در تفسیر آیات مربوط به حضرت ایوب (علیه‌السلام) روایاتی واردشده که به روایت عهد قدیم به‌ویژه در بیان بیماری وی، بسیار نزدیک است، با بررسی انجام‌شده این روایات به جهت تعارض با آیات قرآن، عصمت انبیای الهی و فلسفۀ بعثت انبیاء و تعارض با دیگر روایات درباره حضرت ایوب و نیز وجود وهب بن مُنَبّه به‌عنوان یکی از راویان این روایات، به دست می‌آید که این‌گونه روایات از اسرائیلیات است و قابل‌پذیرش نیست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Critique of the Story of Prophet Job (PBUH) in the Old Testament and the Holy Qur'an: With an Emphasis on the Exegetical Narrations of Both Sects (Fariqayn)

نویسنده English

somayeh khalili Ashtiani
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Tehran West Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Research Objective:
The objective of this research is to investigate the Qur'anic narrative of the trials of Prophet Job (PBUH) and compare it with the Holy Scriptures. In the Old Testament section of the Bible, a specific and independent book named the "Book of Job" is dedicated to the narrative of his life, sufferings, and trials. This book, in terms of content, exhibits certain commonalities as well as divergences with the Qur'anic narrative of his life. In the exegetical narrations compiled under the verses related to him, traces of Isra'iliyyat (Judeo-Christian traditions) can be observed—particularly within Sunni narrations—which warrant rigorous investigation and analysis.
Research Method:
To conduct this research, a descriptive-analytical method has been employed. First, the text of the Book of Job from the Old Testament was examined and analyzed, followed by a comparative study with the verses of the Holy Qur'an and the exegetical narrations of both major Islamic sects (Fariqayn). The exegetical narrations were further scrutinized and analyzed based on the criteria of narration acceptance (hadith evaluation).
Research Findings:
The findings of this research demonstrate that the image of Prophet Job (PBUH) presented in the Holy Qur'an—as a divine prophet and a grateful, patient servant in the face of God's trials—differs substantially from his portrayal in the Old Testament. In the Old Testament, Job is not depicted as a prophet, but rather as a righteous servant of God who undergoes divine trials; however, he lacks patience, frequently complaining and lamenting. Furthermore, his people treat him poorly, and he is ultimately forced to live in the city's garbage dump due to his illness. Unfortunately, certain exegetical narrations, particularly those transmitted through Sunni sources, closely mirror the Old Testament accounts; these do not align with the established criteria for narration acceptance and are classified as Isra'iliyyat traditions.
Final Conclusion:
This study demonstrates that despite various commonalities between the narratives of the Holy Qur'an and the Bible, the Bible has undergone multiple revisions, and since significant portions of it are not of divine origin, it has suffered from distortion (tahrif). This has resulted in notable discrepancies compared to the Qur'an's narrative. In this research, despite the mutual recognition by both the Old Testament and the Holy Qur'an of Prophet Job (PBUH) as a righteous, good servant of the Lord who is tried through divine tribulations (such as the loss of his children, wealth, and health), substantial divergences emerge.
In the Qur'anic verses, Job does not become an object of aversion to his community due to his illness, nor does he utter complaints or laments against the Almighty during his trials. On the contrary, due to his profound patience under these hardships and his refusal to complain, Job (PBUH) is praised and remembered as an exemplary, grateful servant ('Abdan Shakura).
Furthermore, the exegetical narrations that entered Islamic tradition through Sunni channels bear a striking resemblance to the Old Testament text. These are unacceptable as they contradict other Qur'anic verses, the doctrine of the infallibility of the prophets ('ismah), and the theological philosophy underlying the sending of prophets. They also conflict with other reliable narrations regarding Prophet Job (PBUH). Moreover, due to their reliance on a common narrator, Wahb ibn Munabbih—who is deemed untrustworthy from a biographical (rijal) perspective—these narrations are identified as Isra'iliyyat and are rejected.
In the exegetical narrations regarding the verses of Prophet Job (PBUH) transmitted through the Imams of the Ahl al-Bayt (PBUH) [Shia sources], any claims of him being afflicted with a repulsive disease that caused his people to loathe him, his banishment to the city's garbage dump, or accounts of worms feeding on his body, are completely and unequivocally rejected.

کلیدواژه‌ها English

Holy Scriptures
Old Testament
Qur'an
Job (PBUH)
Divine Trial
Isra'iliyyat
قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند.
کتاب مقدس (عهدین)، (2012 م): انگلستان، ترجمه انجمن کتاب مقدس ایران، چاپ ششم.
آلوسی، سید محمود، (1415 ق): «روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم»، تحقیق: علی عبدالباری عطیة، بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول.  
ابن جوزی، ابوالفرج عبدالرحمن بن علی، (1422 ق): «زاد المسیر فی علم التفسیر»، تحقیق: عبدالرزاق المهدی، بیروت: دار الکتاب العربی، چاپ اول.
ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو، (1419 ق): «تفسیر القرآن العظیم (ابن کثیر)»، تحقیق: محمد حسین شمس الدین، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول.
ابوشهبة، محمد بن محمد، (1413 ق): «الاسرائیلیات و الموضوعات فی کتب التفسیر»، بیروت: دارالجیل، چاپ اول.
امینی، مریم و مسعود جلالی مقدم، (1394 ش): «بررسی و نقد تاریخی کتاب ایوب»، معرفت ادیان، شماره 22، صص 75-86.
البغدادی، علاءالدین علی بن محمد (مشهور به خازن)، (1425 ق/2004 م): «لباب التأویل فی معانی التنزیل (تفسیر الخازن»، تنظیم: عبدالسلام محمد علی شاهین، بیروت: دارالکتب العلمیة، چاپ اول.
بغوی، حسین بن مسعود، (1420 ق): «معالم التنزیل فی تفسیر القرآن»، تحقیق: عبدالرزاق المهدی، بیروت: داراحیاء التراث العربی، چاپ اول.
البیضاوی، ناصر الدین ابی سعید عبدالله بن عمر، (1421 ق/2000 م): «انوار التنزیل و اسرارالتأویل (تفسیر بیضاوی)»، تحقیق: محمد صبحی حسن حلاّق، بیروت: دارالرشید، چاپ اول.
بطرس، عبدالمالک و همکاران، (1995 م): «قاموس الکتاب المقدس»، قاهره: دارالثقافه.
جواد علی، (1987 م): «المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام»، بیروت: دارالعلم للملایین، چاپ دوم.
دورانت، ویل، (1376 ش): «تاریخ تمدن»، ترجمه: احمد آرام و دیگران، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ پنجم.
ذهبی، ابوعبدالله شمس الدین محمد، بی‌تا: «تذکرةالحفاظ»، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
ذهبی، ابوعبدالله شمس الدین محمد، (1414 ق/1994 م): «سیر اعلام النبلاء»، بیروت: موسسه الرساله.
رازی، فخرالدین ابوعبدالله محمد بن عمر، (1420 ق): «مفاتیح الغیب»، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم.
رعایت جهرمی، محمد و روژین مازوجی، (1379 ش): «مقایسه تحلیلی تفسیر کانت از ایوب و کرکگارد از ابراهیم»، فلسفه دین، شماره 2، صص 463-480.
رشید رضا، محمد، (1414 ق): «تفسیرالقرآن الحکیم (المنار)»، بیروت: دارالمعرفة.
 زرکلی، خیرالدین، بی‌تا: «الاعلام»، بیروت: شرکة علاءالدین المتجلد، چاپ سوم.
زمخشری، محمود، (1407 ق): «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل»، بیروت: دار الکتاب العربی.
سید مرتضی، علی بن حسین، (1250 ق): «تنزیه الانبیاء»، قم: انتشارات شریف رضی، چاپ سوم.
سید مرتضی، علی بن حسین، (1411 ق): «الذخیرة فی علم الکلام»، تحقیق: سید احمد حسینی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
سیوطی، جلال الدین، (1404 ق): «الدر المنثور فی تفسیر المأثور»، قم: کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی.
شاذلی، سید بن قطب بن ابراهیم، (1412 ق): «فی ظلال القرآن»، بیروت: دارالشروق، چاپ هفدهم.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه، (1362 ش): «الخصال»، تصحیح: علی اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
 صدوق، محمد بن علی بن بابویه، (1414 ق): «الاعتقادات»، المؤتمر العالمی للشیخ المفید، چاپ دوم.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه، (1385 ش/1996 م): «علل الشرائع»، قم: کتابفروشی داوری.
 طبرسی، فضل بن حسن، (1372 ش): «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»، مقدمه: محمد جواد بلاغی، تهران: انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم. 
طبری، ابو جعفر محمد بن جریر، (1412 ق): «جامع البیان فی تفسیر القرآن»، بیروت: دار المعرفة، بیروت، چاپ اول.
طباطبایی، سید محمد حسین، (1417 ق): «المیزان فی تفسیر القرآن»، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طوسی، محمد بن حسن، بی تا: «التبیان فی تفسیر القرآن»، مقدمه: شیخ آغابزرگ تهرانی و تحقیق احمد قصیرعاملی،‌ بیروت: دار احیاء التراث العربی.
فاضل مقداد، مقداد ابن عبدالله، (1379 ش): «النافع فی یوم الحشر فی شرح باب حادی عشر»، فجر، تهران، چاپ اول.
فیض کاشانی، ملأ محسن، (1415 ق): «تفسیر الصافی»، تحقیق: حسین اعلمی، تهران: انتشارات الصدر، چاپ دوم.
قرطبی، ابوعبدالله محمد بن احمد، (1427 ق/2006 م): «الجامع لاحکام القرآن»، تحقیق: عبدالله بن عبدالحسن الترکی، بیروت: موسسة الرسالة، چاپ اول.
قمی، علی بن ابراهیم، (1367 ش): «تفسیر قمی»، تحقیق: سید طیب موسوی جزایری، قم: دار الکتاب، چاپ چهارم.
کلباسی اشتری، حسین، (1387 ش): «مدخلی بر تبارشناسی کتاب مقدس»، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ دوم.
کاشانی، ملأ فتح الله، (1336 ش): «منهج الصادقین فی الزام المخالفین»، تهران: کتابفروشی محمد حسن علمی.
مجلسی، محمدباقر، (1403 ق): «بحارالانوار»، بیروت: داراحیاء التراث الاسلامی، چاپ سوم.
نجفی، رضا، (1378 ش): «اندیشه‌هایی درباره ایوب عهد عتیق»، کتاب ماه دین، شماره 29، ص 30-33.
الیسوعی، صبحی حموی، (1998 م): «معجم الایمان المسیحی»، بیروت: دارالمشرق، چاپ دوم.

  • تاریخ دریافت 16 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 28 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 29 مهر 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404