مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

تبیین معنای “إصر” و کارکرد تخفیف تکالیف در شریعت اسلامی با بررسی آیه ۲۸۶ بقره و روایات معراج

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه آموزشی معارف اسلامی . دانشگاه فرهنگیان .تهران .ایران
10.22034/csq.2026.555694.1603
چکیده
این مقاله به‌منظور روشن‌سازی معنای واژه “إصر” در آیه ی ۲۸۶ سورهی بقره و بررسی کارکرد تفسیرى و فقهى آن تدوین شده است. پژوهش، با روش توصیفى ـ تحلیلى و تطبیقى، منابع لغوى (لسانی(، تفسیری و حدیثی شیعه و سنی را مرور و اقوال مفسران گذشته و معاصر را مقایسه می‌کند. پرسش محوری تحقیق عبارت است از: مراد از “إصر” در این آیه چیست و چگونه با مفهوم “تخفیف تکالیف” (از جمله روایت تخفیف پنجاه نماز تا پنج نماز) مرتبط می‌گردد؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که “إصر” در سطح لغت دارای دامنه ی معنایی چندگانه (ثِقل و سنگینی، عهد و میثاق، تکالیف شاق و گناه) است؛ اما در متن آیه و در بیشتر اقوال تفسیری و روایی، مراد غالب “التزامات و تکالیف شدید و طاقت‌فرسا” است که در برخی شرایع پیشین برای امت‌ها وضع شده و برای امت اسلامی به‌واسطه ی رحمت و یسر شریعت، تخفیف یافته است. هم‌چنین بررسی روایات معراج و جریان تخفیف نماز نشان می‌دهد که مصادیقِ تخفیف هم عمومی (اصل تخفیفِ بار تکالیف) و هم مصداقی (کاهش تعداد نمازها) قابل‌تحلیل است. مقاله در پایان تبیینی کلان از نسبت “اصر” و اصل یُسر/حَرَج در شریعت اسلامی عرضه می کند.
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 04 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 02 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 25 شهریور 1405
  • تاریخ انتشار 29 شهریور 1405