مطالعات تفسیر تطبیقی

مطالعات تفسیر تطبیقی

تحلیل شبهۀ تأثیر پذیری قرآن از فرهنگ زمانه از منظر مفسران با تاکید بر موضوع هفت‌آسمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران.
2 استادیار گروه تفسیر و علوم قرآن، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، ملایر، ایران.
3 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.
چکیده
شبهۀ تأثیرپذیری قرآن از اشخاص و فرهنگ زمانه، قدمتی به درازای عصر نزول آن دارد، در پاره‌ای از آیات قرآن تصریح گردیده که رسول خدا متهم می‌شد به این‌که قرآن محصول ارتباط و تعامل وی با افراد خاصی است و نه وحی الهی و آسمانی. وحیانی بودن الفاظ قرآن کریم از یک‌سو و بهره‌گیری از مؤلفه‌های فرهنگ زمانه در بسیاری از آیات آن از سوی دیگر، همچنین طرح این شبهه از سوی محافل روشنفکری به جهت کم‌ارزش جلوه دادن قرآن کریم از سوی سوم، ضرورت تبیین و تحلیل شبهۀ تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ عصر نزول را در ابعاد مختلف دوچندان می‌نماید. مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر بررسی انگاره و اقوال مفسران فریقین در باب شبهۀ یادشده است. در کنار دو دیدگاه اثبات و نفی کلیِ تأثیرپذیری و عدم تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ عصر نزول، می‌توان از دیدگاه سومی سخن به میان آورد که بر این باور است قرآن، فرهنگ عصر نزول را غربالگری کرد و هر آنچه را در تناسب با آموزه‌های الهی بود، تأیید و تثبیت کرد و بر آنچه خارج از مدار دین تعریف می‌شد، خط بطلان کشید یا به‌تدریج آن را اصلاح نمود. برخی از نتایج پژوهش حاضر عبارت است از: 1. مُستظهَر نبودن ادعای تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ زمانه از سوی مفسران اهل سنت به هیچ‌گونه دلیل عقلی و نقلی؛ 2. عدم صحت ادعای تطبیق آسمان‌های هفت‌گانه بر هیئت بطلمیوسی؛ زیرا قرآن هیچ‌گاه فلک هشتم و نهم هیئت بطلمیوسی را در عِداد آسمان‌ها به شمار نیاورده است. روش گردآوری داده‌ها در این پژوهش، کتابخانه‌ای است. نوشتار حاضر به روش توصیفی، تحلیلی و با استمداد از رهیافت درون دینی به نقد و تحلیل اقوال پاره‌ای از مفسران مبنی بر تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ زمانه مبادرت ورزیده است.

کلید واژه ها: فرهنگ زمانه، شبهه تاثیرپذیری، قرآن، هفت آسمان، مفسران فریقین
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An Analysis of the Alleged Influence of ‘Culture of the Time’ on the Qur'an from the Perspective of Qur’anic Exegetes, with Emphasis on the Concept of the Seven Heavens

نویسندگان English

Mahdeah Iarahmady 1
seyed karim khobbin khoshnazar 2
شیرمحمد علی‌پور عبدلی 3
1 PhD Candidate, Department of Quranic and Hadith Sciences, Khorramabad Branch, Islamic Azad University, Khorramabad, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Qur'anic Exegesis and Sciences, University of Holy Qur'anic Sciences and Education, Malayer, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Lorestan University, Khorramabad, Iran.
چکیده English

The allegation that the Qur'an has been influenced by individuals and the culture of its time dates back to the period of its revelation. Certain verses of the Qur'an explicitly state that the Messenger of God was accused of producing the Qur'an through interactions with specific individuals rather than receiving it as divine and heavenly revelation. On the one hand, the Qur'an's claim to be the literal word of God, and on the other hand, its use of cultural elements of the time in many verses, as well as the propagation of this allegation by intellectual circles attempting to undermine the Qur'an’s value, all underscore the need for a thorough explanation and analysis of the issue of the Qur'an’s possible influence by the culture of its era. The main focus of this study is to examine the views and interpretations of the Qur’anic exegetes from both Sunni and Shiite traditions on this allegation. In addition to the two dominant perspectives—one affirming and the other completely denying any influence of the ‘culture of the time’ on the Qur'an—there is a third view that argues the Qur'an filtered the culture of its time. According to this view, the Qur'an endorsed and reinforced elements compatible with divine teachings, while rejecting or gradually reforming those aspects that were not aligned with religious principles.
Some of the key findings of this study include: (1) The claim that the Qur'an was influenced by ‘culture of its time’ is not supported by any rational or scriptural evidence from Sunni exegetes; (2) The argument that the seven heavens correspond to the Ptolemaic cosmological model is invalid, as the Qur'an does not include the eighth and ninth spheres of the Ptolemaic system as part of the heavens. This research employs a library-based data collection method and, using a descriptive-analytical approach within the framework of an intra-religious perspective, critiques and analyzes the opinions of certain Qur'anic exegetes regarding the Qur'an's supposed influence by the ‘culture of its time’.

کلیدواژه‌ها English

Culture of the Time
Alleged Influence
Authority of Qur'anic Exoteric Meanings
Seven Heavens
Sunni and Shiite Exegetes
قرآن کریم
ابن عاشور، محمد طاهر، (1420 ق): «تحریر المعنی السدید وتنویر العقل الجدید من تفسیر الکتاب المجید»، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1413 ق): «لسان العرب»، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ایازی، محمد (1380 ش): «قرآن و فرهنگ زمانه»، تهران: کتاب مبین.
آذرتاش، آذرنوش (1374 ش): «تاریخ فرهنگ عربی»، تهران: دانشگاه پیام نور.
آشوری، داریوش (1375 ش): «تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ»، تهران: مرکز اسناد فرهنگی آسیا.
آلوسی، محمود (1415 ق): «روح المعانی»، بیروت: دارالکتب العلمیه.
پیروزمند، علیرضا؛ صادقی، شیده (1386 ش): «چیستی فرهنگ و چگونگی تغییرات آن»، مجموعه مقالات اولین همایش ملی مهندسی فرهنگی، تهران: دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.
جوادی آملی، عبدالله (1379 ش): «تفسیر تسنیم»، قم: اسراء.
رضایی اصفهانی، محمد علی (1393 ش): «منطق تفسیر قرآن»، قم: مرکز بین المللی ترجمه و نشرالمصطفی.
رفیع پور، فرامرز (1378 ش): «آناتومی جامعه»، تهران: شرکت سهامی انتشار.
زمانی، محمد حسن (1389 ش): «مستشرقان و قرآن»، قم: بوستان کتاب.
سید بن قطب (1412 ق): «فی ظلال القرآن»، بیروت: دارالشروق.
سیاح، احمد (بی تا): «فرهنگ بزرگ جامع نوین»، تهران: کتاب فروشی اسلام.
صادقی تهرانی، محمد (1365 ش): «الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن»، قم: فرهنگ اسلامی.
طباطبایی، محمد حسین (1412 ق): «المیزان فی تفسیر القرآن»، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی، فضل بن حسن (1372 ق): «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»، تهران: ناصر خسرو.
طیب، عبدالحسین (1378 ق): «اطیب البیان فی تفسیر القرآن»، تهران: انتشارات اسلام.
فخر رازی، محمد بن عمر (1371 ش): «تفسیرکبیر» تهران: اساطیر.
فضل الله، محمد حسین (1424 ق): «من وحی القرآن»، بیروت: انتشارات دارالملاک.
مصطفوی، حسن (1416 ق): «التحقیق فی کلمات القرآن الکریم»، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مغنیه، محمد جواد (1424 ق): «الکاشف»، تهران: دارالکتاب الاسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر (1373 ش): «تفسیر نمونه»، تهران: انتشارات ناصرخسرو.
میرزایی، نجفعلی (1376 ش): «فرهنگ اصطلاحات معاصر»، قم: دارالنشرالاعتصام.
وثوقی، منصور؛ نیک خلق، علی اکبر (1388 ش): «مبانی جامعه شناسی»، تهران: بهینه.

  • تاریخ دریافت 03 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 18 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 13 مرداد 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403